Chiều 11/11, thảo luận về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (đoàn TP HCM) đề nghị cơ quan soạn thảo cân đối lại giữa tiền kiểm và hậu kiểm, trong đó cần tăng cường kiểm tra, giám sát thực tế hoạt động của các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Từ thực tiễn, đại biểu Phong Lan cho rằng dự thảo hiện dành nhiều quy định cho tiền kiểm, từ cấp phép, đăng ký đến công bố sản phẩm, trong khi phần hậu kiểm chỉ có một mục với hai điều luật, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Bà Lan dẫn thực tế nhiều vụ vi phạm bị cơ quan công an và lực lượng thanh tra phát hiện cho thấy giấy phép, hồ sơ cấp phép của cơ sở vẫn có thể đầy đủ, hợp lệ. Thậm chí, việc cấp phép còn tiềm ẩn tiêu cực, khi có trường hợp tìm mọi cách để được cấp giấy chứng nhận hoặc số đăng ký.

“Thế nhưng tiền kiểm dù cho có cao đến bao nhiêu đi chăng nữa thì quan trọng vẫn phải là trong suốt quá trình hoạt động anh được thanh tra, kiểm tra, giám sát như thế nào thì mới bảo đảm được chất lượng, mới bảo đảm được an toàn”, đại biểu nhấn mạnh.

Theo nữ đại biểu, nếu tiếp tục tăng yêu cầu tiền kiểm mà không cải thiện hậu kiểm, luật có thể tạo thêm thách thức rất lớn đối với cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Các cơ sở có thể phải làm lại hệ thống số đăng ký, hồ sơ cấp phép, công bố sản phẩm, trong khi hiệu quả kiểm soát an toàn thực phẩm chưa chắc được nâng lên tương ứng.

Đáng chú ý, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho rằng, lực lượng thanh tra chuyên ngành hiện không còn do luật đã bỏ mô hình này, vì vậy hoạt động quản lý chủ yếu dựa vào công tác kiểm tra. Tuy nhiên, dự thảo chưa có quy định cụ thể nhằm tăng cường số lượng cán bộ kiểm tra, đồng thời tháo gỡ những ràng buộc về phương thức, quy trình để tạo điều kiện cho việc kiểm tra đột xuất, thay vì chủ yếu thực hiện theo kế hoạch.

Theo đại biểu, thực tế cho thấy các cuộc thanh tra, kiểm tra được triển khai khá nhiều nhưng số vụ vi phạm được phát hiện lại không bao nhiêu. Nguyên nhân một phần xuất phát từ quy trình kiểm tra theo kế hoạch: danh sách các đơn vị dự kiến kiểm tra phải được gửi cơ quan chức năng, từ thanh tra thành phố đến UBND tỉnh, thành phố, duyệt thông qua, rồi phải làm công văn gửi đến đơn vị như thế khác nào báo trước: "Chúng tôi sẽ đến đấy. Đề nghị anh chuẩn bị vở sạch chữ đẹp mà đón".

Đại biểu cho rằng cách làm này vô tình tạo điều kiện để các cơ sở chuẩn bị, đối phó với đoàn kiểm tra. Vì vậy, nếu vẫn duy trì cách kiểm tra chủ yếu theo kế hoạch và báo trước, hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm sẽ khó được bảo đảm.

Đại biểu dẫn chứng trường hợp một doanh nghiệp nhiều lần cố tình đóng cửa, không tiếp đoàn kiểm tra theo kế hoạch. Sau ba lần như vậy, bà với tư cách Giám đốc Sở ATTP đã chỉ đạo kiểm tra đột xuất và phát hiện cơ sở sử dụng hàng quá hạn, từ đó xử phạt vi phạm. Tuy nhiên, doanh nghiệp lại khiếu nại việc cơ quan chức năng không kiểm tra theo kế hoạch mà tiến hành kiểm tra đột xuất.

Từ thực tế này, bà đề nghị dự thảo cần có quy định tạo điều kiện cho hoạt động kiểm tra đột xuất, thay vì chỉ phụ thuộc vào kế hoạch định trước. Đại biểu cũng kiến nghị bỏ quy định giới hạn tần suất thanh tra, kiểm tra không quá một lần mỗi năm.

Theo bà, điều quan trọng không phải là mọi doanh nghiệp đều phải được kiểm tra đủ một lần mỗi năm, mà là các cơ sở luôn ý thức rằng có thể bị kiểm tra bất cứ lúc nào. Có như vậy, việc giữ tiêu chuẩn mới đúng, mới hiệu quả được.

Bên cạnh hậu kiểm, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cũng đề nghị làm rõ mô hình một đầu mối quản lý an toàn thực phẩm trong dự thảo. Theo bà, một đầu mối không chỉ là xác định một cơ quan chịu trách nhiệm mà còn phải trao đủ thẩm quyền để điều phối và xử lý công việc.