Trao “cách tạo cần câu” thay vì trao cần câu hay con cá như thông thường, đồng thời dùng “vốn mồi” để kích hoạt trách nhiệm và tạo nên những “chuỗi tự sinh giá trị” dài hạn cho cộng đồng. Đó là triết lý hành thiện “không giống ai” và cũng khó có thể sao chép của Quỹ Thiện Tâm, được tiêt lộ bởi chính nhà đồng sáng lập, doanh nhân Phạm Thu Hương, Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, trong lần hiếm hoi xuất hiện trên truyền thông.

Trao “cách tạo cần câu” và kích hoạt “chuỗi tự sinh giá trị”

Nhiều tổ chức từ thiện chọn cách trao “con cá” (cứu trợ tiền mặt, thực phẩm). Những đơn vị bài bản hơn chọn trao “cần câu” (trao phương tiện sinh kế). Nhưng với Quỹ Thiện Tâm, triết lý được đẩy lên một cấp độ hoàn toàn mới, ít nơi nào làm được.

Theo doanh nhân Phạm Thu Hương, một khoản tiền có thể giải quyết khó khăn trước mắt. Nhưng một nghề nghiệp, một nền tảng tri thức, một mô hình sinh kế tốt hoặc an sinh tốt có khả năng giúp một người tự thay đổi cuộc sống trong nhiều năm.

“Mục tiêu của Quỹ là trao cần câu chứ không chỉ cho cá, thậm chí phải trao cả cách tạo cần câu, để hành trình thiện nguyện không chỉ là cứu khổ tức thời mà phải là tạo khả năng tự phát triển lâu dài, ngay cả khi chương trình hỗ trợ kết thúc”, bà Phạm Thu Hương chia sẻ về cách hành thiện của Quỹ.

Minh chứng rõ nét nhất cho tư duy “trao cách tạo cần câu” này chính là mô hình “Ngân hàng cho vay bê, nghé”. Thay vì tặng đứt những con bò cho các hộ nghèo rồi kết thúc dự án, Quỹ Thiện Tâm xây dựng một cơ chế quay vòng vốn nhân văn và thông minh.

Một gia đình nhận bê hoặc nghé cái để chăm sóc sẽ cam kết khi vật nuôi trưởng thành và sinh sản, con bê/nghé cái đầu tiên sinh ra sẽ được chuyển giao cho một hộ gia đình tiếp theo. Nếu sinh con đực, Quỹ sẽ thu mua và dùng nguồn tài chính đó tiếp tục mua bê/nghé cái hỗ trợ cho người sau.

Cơ chế này đã biến một dòng vốn ban đầu trở thành “vốn mồi”, tạo nên cấu trúc mà bà Phạm Thu Hương gọi là “chuỗi tự sinh giá trị”.

“Một nguồn lực ban đầu có thể đi qua nhiều gia đình. Điều chúng tôi muốn tạo ra không dừng ở một con giống, mà là một chuỗi giá trị có khả năng tự sinh sôi. Khi mô hình vận hành tốt, người được hỗ trợ hôm nay có thể trở thành một phần của giải pháp dành cho người tiếp theo”, bà Phạm Thu Hương lý giải.

Ngay cả trong việc cưu mang trẻ mồ côi hay đào tạo nguồn lực cho xã hội, triết lý này cũng được áp dụng triệt để. Cụ thể, một bác sĩ được hỗ trợ đào tạo có thể trở về địa phương, làm chủ kỹ thuật và tiếp tục cứu chữa cho hàng nghìn bệnh nhân trong nhiều năm. Một cô đỡ thôn bản được trang bị kiến thức có thể tiếp tục chăm sóc các bà mẹ trong cộng đồng. Một Hợp tác xã nông nghiệp được tổ chức sản xuất có thể tạo sinh kế cho nhiều hộ nông dân.

“Một khoản tiền có thể giải quyết khó khăn trước mắt. Nhưng một nghề nghiệp, một nền tảng tri thức, một mô hình sinh kế tốt hoặc an sinh tốt có khả năng giúp một người tự thay đổi cuộc sống trong nhiều năm. Khi một người đứng vững, gia đình họ có thể tốt lên, nhiều gia đình cùng tốt lên sẽ tạo ra thay đổi của cả một cộng đồng”, nữ doanh nhân phân tích.

Đòi hỏi “vốn đối ứng”, biến người nhận thành chủ thể tự quyết định tương lai

Để lan tỏa kết quả bền vững của từng hoạt động thiện nguyện và giải quyết vấn đề thường gặp là tâm lý trông chờ, với nhiều chương trình, Quỹ Thiện Tâm yêu cầu người nhận hỗ trợ cần có “vốn đối ứng”. Theo nhà đồng sáng lập Quỹ, “vốn đối ứng” ở đây không nhất thiết là tài chính, mà là mồ hôi, trách nhiệm, công sức hoặc một cam kết hành động nghiêm túc.

Chẳng hạn, trong dự án chuyển đổi mô hình nuôi trồng thủy sản sang lồng HDPE công nghệ cao ở vùng biển sâu Khánh Hòa, Vingroup tài trợ 70% vốn, người dân bắt buộc phải tự bỏ ra 30%.

Khi phải trực tiếp bỏ nguồn lực của chính mình vào dự án, thái độ và trách nhiệm của bà con lập tức thay đổi từ “nhận hỗ trợ” sang “đầu tư cho tương lai”.

“Sau dự án, những người được trao ‘cần câu’ không chỉ thu về hiệu quả kinh tế, mà còn thu về kiến thức sản xuất, kinh doanh, tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ về nhận thức, tư duy và hành động. Từ đó, người nhận có thể nâng cao năng lực tự chủ, tự tạo thêm ‘cần câu’ cho chính mình và cho những người xung quanh”, bà Hương nói.

Không dừng lại ở những chương trình an sinh trực tiếp của Quỹ Thiện Tâm, đến nay Vingroup đã và đang mở rộng phạm vi sang một “hệ sinh thái vì con người” phi lợi nhuận toàn diện, trải dài từ y tế (Vinmec), giáo dục (Vinschool, VinUniversity, Vin Nexus Center) đến khoa học công nghệ (VinFuture, VinVenture), văn hóa (V-Culture Talents)…

Sau hơn 33 năm phát triển, Vingroup đang khẳng định vững chắc vị thế cánh chim đầu đàn của nền kinh tế, đồng thời ghi dấu ấn trong hành trình phụng sự cộng đồng. Tầm vóc ấy được tạo nên bởi nguồn lực thiện nguyện đã vượt 46.000 tỷ đồng, nhưng giá trị cốt lõi nằm ở một triết lý khác biệt - dùng nguồn lực hôm nay để mở ra năng lực tự phát triển cho ngày mai. Từ một cá nhân đến nhiều gia đình, từ một mô hình sinh kế đến cả cộng đồng, mỗi cơ hội được trao đi đều có thể tiếp tục sinh sôi, lan tỏa và tạo giá trị lâu dài cho xã hội và đất nước.