Aldabra là một đảo san hô vòng (atoll) thuộc quần đảo Seychelles, nằm ở phía Tây nam Ấn Độ Dương, cách đảo Mahé hơn 1.000 km. Đây là một trong những đảo san hô vòng nâng cao lớn nhất thế giới, gồm bốn đảo chính bao quanh một đầm phá rộng lớn, được ngăn cách bởi những lạch nước hẹp. Địa hình nơi đây đặc biệt với các rạn san hô cổ đã nâng lên khỏi mặt biển, bờ đá vôi lởm chởm, rừng ngập mặn và những đồng cỏ thấp. Nhờ vị trí xa xôi, khó tiếp cận và nguồn nước ngọt hạn chế, Aldabra phần lớn tránh được sự khai thác quy mô lớn của con người.

Điều khiến Aldabra nổi tiếng khắp thế giới là quần thể rùa khổng lồ Aldabra (Aldabrachelys gigantea) đông đảo nhất hành tinh. UNESCO từng ghi nhận khoảng 152.000 cá thể, trong khi những ước tính khác của các tổ chức bảo tồn đưa ra con số khoảng 180.000. Những con rùa này có thể đạt chiều dài mai hơn một mét, con đực trưởng thành nặng tới khoảng 250 kg. Chúng di chuyển chậm chạp, ăn cỏ, lá cây và các loại thực vật thấp, nhưng lại giữ vai trò sinh thái vô cùng quan trọng. Aldabra là một trong số rất ít nơi trên thế giới mà loài bò sát ăn cỏ khổng lồ chiếm vị trí nổi bật trong hệ sinh thái trên cạn.

Ảnh: nationalgeographic.com

Một hiện tượng sinh thái độc đáo tại đây là thảm thực vật được gọi là tortoise turf – những bãi cỏ thấp hình thành và duy trì dưới tác động của hoạt động kiếm ăn của rùa. Khi hàng nghìn con rùa liên tục gặm cỏ, giẫm đạp và phát tán hạt giống qua phân, chúng góp phần định hình cảnh quan thực vật. Một số loài cây tại Aldabra thậm chí đã thích nghi với áp lực ăn cỏ kéo dài. Rùa khổng lồ cũng có khả năng chịu đựng điều kiện khô hạn đáng kinh ngạc: chúng có thể sống nhiều tuần khi thiếu thức ăn và nước uống, đồng thời tích trữ nước trong cơ thể để vượt qua mùa khô. Tuổi thọ của chúng thường vượt quá 100 năm.

Aldabra không chỉ là thiên đường của rùa khổng lồ. Các bãi biển tại đây là nơi sinh sản quan trọng của rùa biển xanh và rùa đồi mồi, trong khi đầm phá, rạn san hô và rừng ngập mặn tạo môi trường sống cho nhiều loài sinh vật biển. Hòn đảo còn có những quần thể chim biển lớn, đặc biệt là chim frigate với khả năng bay lượn trên đại dương trong thời gian dài. Một loài chim đáng chú ý khác là gà nước cổ trắng Aldabra, một trong những quần thể chim không biết bay cuối cùng còn tồn tại ở khu vực Tây Nam Ấn Độ Dương. Sự đa dạng sinh học này khiến Aldabra trở thành một phòng thí nghiệm tự nhiên quý giá đối với các nhà sinh thái học.

Ảnh: peapix.com

Lịch sử của Aldabra cũng từng đứng trước nguy cơ mất đi báu vật thiên nhiên này. Trong nhiều thế kỷ, thủy thủ và những đoàn tàu đi qua Ấn Độ Dương thường săn bắt rùa khổng lồ để lấy thịt dự trữ cho những chuyến hải hành dài ngày. Quần thể rùa trên nhiều hòn đảo khác trong khu vực lần lượt biến mất. Aldabra trở thành nơi trú ẩn cuối cùng của loài rùa khổng lồ bản địa tại Ấn Độ Dương. Các biện pháp bảo vệ được tăng cường từ thập niên 1960, sau đó Seychelles Islands Foundation tiếp quản công tác quản lý từ năm 1979, giúp quần thể rùa phục hồi đáng kể.

Năm 1982, Aldabra được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới nhờ cảnh quan địa chất độc đáo, hệ sinh thái gần như nguyên vẹn và giá trị đa dạng sinh học nổi bật. Hoạt động du lịch tại đây được kiểm soát nghiêm ngặt, số lượng người tiếp cận rất hạn chế. Tuy nhiên, hòn đảo vẫn đối mặt với những nguy cơ như biến đổi khí hậu, nước biển dâng, axit hóa đại dương, các loài ngoại lai xâm lấn và nguy cơ ô nhiễm dầu. Việc bảo tồn Aldabra vì thế không chỉ nhằm cứu những con rùa khổng lồ mà còn bảo vệ một hệ sinh thái hiếm hoi nơi các quá trình tiến hóa tự nhiên vẫn diễn ra tương đối nguyên vẹn.