Giữ lửa nghề kim hoàn cổ

Nép mình bên hữu ngạn dòng Đồng Giang hiền hòa, làng nghề chạm bạc Đồng Xâm từ lâu đã trở thành biểu tượng đặc sắc của nghề thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Trải qua hơn 600 năm hình thành và phát triển, nơi đây vẫn bền bỉ lưu giữ những giá trị tinh hoa của nghề kim hoàn truyền thống bằng sự tài hoa, cần mẫn và niềm đam mê nghề nghiệp của nhiều thế hệ nghệ nhân.

Bền bỉ lưu giữ những giá trị tinh hoa của nghề kim hoàn truyền thống.

Theo những ghi chép còn lưu giữ tại đền thờ tổ nghề, vào năm 1428, cụ Nguyễn Kim Lâu đã về vùng đất này truyền dạy nghề chạm kim khí cho người dân địa phương, lập nên phường nghề Phúc Lộc. Từ những công việc ban đầu như sửa chữa, gò hàn đồ đồng, người Đồng Xâm dần phát triển thành nghề chế tác mỹ nghệ tinh xảo với các sản phẩm bằng bạc, đồng và kim loại quý nổi tiếng khắp cả nước.

Các sản phẩm nơi đây nổi bật bởi bố cục hài hòa.

Đi dọc những con đường nhỏ trong làng hôm nay, âm thanh quen thuộc của tiếng đục, tiếng chạm vẫn vang lên đều đặn như nhịp thở của một miền nghề cổ. Trong những xưởng sản xuất giản dị, các nghệ nhân vẫn miệt mài bên từng đường nét hoa văn, chăm chút cho từng sản phẩm bằng tất cả sự cẩn trọng và tinh tế.

Nghệ nhân Đồng Xâm rất khéo léo.

Điều làm nên danh tiếng của Đồng Xâm chính là kỹ thuật chạm bạc đạt đến độ điêu luyện hiếm có. Các sản phẩm nơi đây nổi bật bởi bố cục hài hòa, đường nét mềm mại, họa tiết tinh vi nhưng vẫn giữ được thần thái sang trọng và chiều sâu nghệ thuật. Đặc biệt, nghệ nhân Đồng Xâm rất khéo léo trong việc tận dụng hiệu ứng phản quang của bạc để tạo nên sự sống động cho từng chi tiết chạm khắc.

Từ đồ thờ cúng, tranh chạm bạc, đồ mỹ nghệ cao cấp đến các sản phẩm trang sức tinh xảo, mỗi sản phẩm Đồng Xâm đều mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống Việt Nam. Không đơn thuần là vật dụng hay món đồ trang trí, đó còn là kết tinh của kỹ nghệ thủ công lâu đời và tâm huyết của người làm nghề.

Tâm huyết của người làm nghề.

Có thời kỳ, những người thợ Đồng Xâm đã mang tài hoa của mình đi khắp mọi miền đất nước. Dưới triều Nguyễn, nhiều nghệ nhân được mời vào kinh đô Huế để chế tác đồ dùng cho hoàng cung. Chính những người thợ tài hoa ấy cũng góp phần tạo dựng nên phố Hàng Bạc nổi tiếng của Hà Nội ngày nay.

Suốt nhiều thế kỷ, nghề kim hoàn Đồng Xâm từng được xem là nghề bí truyền. Những bí quyết tinh xảo nhất luôn được các dòng họ gìn giữ cẩn trọng như báu vật của làng nghề. Dẫu thời gian đổi thay, nhiều công nghệ hiện đại xuất hiện, nhưng giá trị cốt lõi làm nên thương hiệu Đồng Xâm vẫn là đôi bàn tay khéo léo và tinh thần sáng tạo của người nghệ nhân.

Vinh danh một miền di sản Việt

Không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, làng nghề chạm bạc Đồng Xâm còn trở thành điểm tựa kinh tế quan trọng của địa phương. Đến nay, nơi đây đã hình thành vùng nghề chạm bạc quy mô lớn với hơn 150 tổ sản xuất, tạo việc làm thường xuyên cho trên 4.000 lao động, mang lại thu nhập bình quân từ 5 - 12 triệu đồng/người/tháng. Sự phát triển bền vững ấy không chỉ góp phần nâng cao đời sống người dân mà còn tiếp thêm sức sống cho một làng nghề hơn 600 năm tuổi.

Tạo việc làm thường xuyên cho các lao động địa phương.

Đặc biệt, việc sản phẩm “Đồ đồng mỹ nghệ Thái Úy” được công nhận OCOP 3 sao đã mở ra hướng phát triển mới cho làng nghề trong bối cảnh hội nhập và đổi mới thị trường. Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng sản phẩm mà còn khẳng định sức sống bền bỉ của nghề truyền thống giữa dòng chảy hiện đại.

Hiện nay, thế mạnh của Đồng Xâm xoay quanh ba dòng sản phẩm chính: đồ trang sức, mỹ nghệ và đồ thờ cúng.

Cùng với đó, địa phương đã đầu tư xây dựng nhà trưng bày sản phẩm làng nghề với kinh phí hơn 11 tỷ đồng nhằm quảng bá, giới thiệu và kết nối phát triển du lịch trải nghiệm. Công trình trở thành không gian lưu giữ giá trị văn hóa nghề, đồng thời là điểm đến hấp dẫn đối với du khách yêu thích thủ công mỹ nghệ truyền thống.

Lãnh đạo xã Trà Giang cùng khách tham quan cơ sở sản xuất.

Đồng Xâm hôm nay không chỉ là nơi sản xuất các sản phẩm kim hoàn tinh xảo mà còn là không gian văn hóa đặc sắc của vùng quê Bắc Bộ. Mỗi mùa lễ hội đền Đồng Xâm diễn ra vào tháng 4 âm lịch hằng năm lại thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương về dâng hương tưởng nhớ tổ nghề Nguyễn Kim Lâu, hòa mình vào không khí lễ hội truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc.

Trải qua hơn sáu thế kỷ, làng nghề Đồng Xâm vẫn giữ được vị thế đặc biệt trong dòng chảy của nghề thủ công Việt Nam. Những danh hiệu cao quý như Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú hay việc được công nhận là một trong 12 làng nghề tiêu biểu toàn quốc chính là sự khẳng định cho giá trị bền vững mà Đồng Xâm đã dày công vun đắp.

Giữa nhịp sống hiện đại nhiều đổi thay, tiếng đục chạm nơi làng nghề Đồng Xâm vẫn vang lên bền bỉ như nhắc nhớ về một miền di sản chưa bao giờ tắt lửa. Đó không chỉ là âm thanh của lao động, mà còn là thanh âm của truyền thống, của niềm tự hào và khát vọng gìn giữ tinh hoa nghề Việt cho mai sau.