Sáng 11/11, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, Quốc hội nghe Chính phủ trình bày Tờ trình và cơ quan thẩm tra báo cáo dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi).

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày Tờ trình về dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi).

Định hướng chiến lược lâu dài hệ thống hàng hải, đường thủy

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, dự thảo Bộ luật đã tiếp tục kế thừa các quy định đang thực hiện ổn định, không phát sinh vướng mắc, đặc biệt là các quy định liên quan trực tiếp đến quyền tài sản, quyền kinh doanh, trách nhiệm dân sự của tổ chức và cá nhân; Sửa đổi, hoàn thiện các quy định hiện hành về phân loại tàu thuyền, thay thế phương tiện thủy nội địa bằng tàu sông; Hoàn thiện quy định về đăng ký tàu thuyền, đăng kiểm theo hướng tiếp cận thống nhất, tăng cường xã hội hóa thông qua tổ chức đăng kiểm được công nhận; An toàn, an ninh được quy định theo hướng tích hợp cho toàn bộ tuyến vận tải thủy, hàng hải; Bổ sung cơ chế phối hợp liên ngành, chia sẻ thông tin. Các nội dung bổ sung mới, trọng tâm của dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) gồm:

Về cơ chế đặc thù quy hoạch đầu tư và khai thác kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa, dự thảo Bộ luật bổ sung tầm nhìn quy hoạch dài hạn 100 năm đối với kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa, cảng cạn, không thay thế thời kỳ quy hoạch 10 năm và tầm nhìn 30 năm theo pháp luật về quy hoạch, tạo cơ sở định hướng chiến lược lâu dài đối với hệ thống kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy, bảo đảm tính liên tục, ổn định, đồng bộ và khả năng kế thừa giữa các kỳ quy hoạch; Bổ sung quy định về khung tiêu chí, ngành lựa chọn nhà đầu tư cảng biển, cảng thủy nội địa, danh mục dự án ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược, điều kiện, nghĩa vụ của nhà đầu tư và cơ chế giám sát.

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) bổ sung quy định xác định thời hạn hoạt động đối với dự án bến cảng biển phân kỳ thành nhiều dự án thành phần không vượt quá giới hạn của pháp luật về đầu tư. Khi hết thời hạn, dự án chấm dứt và không gia hạn. Tài sản kết cấu hạ tầng gắn liền với đất được bàn giao cho Nhà nước nếu còn phù hợp với quy hoạch và có điều kiện chuyển tiếp với các dự án; Bổ sung hình thức hoàn giá trị đầu tư còn lại với kết cấu hạ tầng đầu tư bằng ngân sách Nhà nước phải tháo dỡ, di dời để thực hiện dự án mới.

Về chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hàng hải và đường thủy, dự thảo Bộ luật đã bổ sung quy định khung chính sách về: Ưu đãi, hỗ trợ đối với nhà đầu tư chiến lược, doanh nghiệp phát triển cảng, đội tàu, công nghiệp hàng hải, vận tải, logistics, chuyển đổi số, khoa học công nghệ và phát triển nguồn nhân lực; Ưu đãi, hỗ trợ với cảng xanh, tàu sử dụng điện, nhiên liệu thay thế, năng lượng tái tạo, hạ tầng điện bờ, trạm sạc, tiếp nhận và xử lý chất thải, đáp ứng xu thế giảm phát thải của tổ chức Hàng hải quốc tế.

Về công nghiệp hàng hải, dự án Bộ luật quy định theo hướng tiếp cận từ công nghiệp tàu thủy đơn lẻ sang hệ sinh thái công nghiệp hàng hải, gồm ba cấu phần: Công nghiệp tàu thủy là trọng tâm, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp công nghệ hàng hải và các cơ chế, chính sách ưu đãi.

Về cơ chế bảo đảm an toàn, an ninh hàng hải và năng lực thực thi của Nhà chức trách Hàng hải Việt Nam, bổ sung các quy định: Dịch vụ hoa tiêu do doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thực hiện, quy định lộ trình sắp xếp đối với doanh nghiệp đang có vốn cổ phần. Doanh nghiệp được giao cung cấp dịch vụ hoa tiêu tại vùng, tuyến có nghĩa vụ nộp ngân sách Nhà nước do sử dụng kết cấu hạ tầng. Nhà chức trách Hàng hải Việt Nam được để lại một phần tiền phí thu theo quy định của Chính phủ. Quy định lộ trình chuyển đổi đối với phương tiện vận tải sông đang hoạt động theo hướng chuyển đổi thành tàu biển hoặc tàu sông có điều kiện và có điều khoản chuyển tiếp. Bổ sung quy định về các loại hình hoạt động tàu lặn, thủy phi cơ, tàu thuyền phục vụ vui chơi, giải trí, du lịch.

Khuyến khích nhà đầu tư bảo đảm việc sử dụng, khai thác bến cảng biển hiệu quả

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban đã có báo cáo số 1259 ngày 24/10/2026 thẩm tra dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) gửi đến các ĐBQH.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu, một số nội dung của dự thảo Bộ luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với nội dung của dự thảo Bộ luật và có thêm một số ý kiến:

Thứ nhất, về các nội dung bổ sung, kế thừa các quy định của luật hiện hành, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát theo hướng chỉ bổ sung các nội dung nhằm nội luật hóa quy định của các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, các quy định đặc thù trong lĩnh vực hàng hải, đường thủy nội địa. Trường hợp cần thiết, có thể quy định theo hướng dẫn chiếu đến các quy định có liên quan.

Thứ hai, về chính sách phát triển hàng hải và đường thủy, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc bổ sung các chính sách đặc thù ngay tại dự thảo Bộ luật để tạo đột phá, thúc đẩy sự phát triển hoạt động hàng hải và đường thủy nội địa theo tinh thần của Nghị quyết số 20 và Thông báo số 125. Tuy nhiên, đây là những cơ chế, chính sách mới, quan trọng, đề nghị Chính phủ báo cáo cấp có thẩm quyền theo đúng quy định số 178 của Bộ Chính trị, đồng thời đánh giá đầy đủ tác động đến ngân sách Nhà nước, khả năng huy động các nguồn lực để thực hiện các cơ chế, chính sách này.

Thứ ba, về kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy và cảng cạn, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo thuyết minh, làm rõ hơn lý do của việc chỉ cho phép cảng thủy nội địa tiếp nhận tàu biển, tàu sông Việt Nam mà không thực hiện đối với tàu biển nước ngoài; làm rõ hơn cơ sở đề xuất quy định tầm nhìn quy hoạch dài hạn được xác định trong khoảng thời gian 100 năm, tính từ đầu thời kỳ quy hoạch.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc quy định tại khoản 4 Điều 22 của dự thảo bộ luật để bảo đảm hài hòa quyền và lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư, đồng thời khuyến khích nhà đầu tư bỏ vốn để cải tạo, nâng cấp bến cảng biển trong quá trình hoạt động, bảo đảm việc sử dụng, khai thác bến cảng biển hiệu quả.

Thứ tư, về công nghiệp hàng hải, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục nghiên cứu để thể chế hóa yêu cầu phát triển các trung tâm cơ khí chuyên ngành, đẩy mạnh liên kết chuỗi sản xuất và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ làm nền tảng hỗ trợ các ngành hàng hải, đóng tàu, năng lượng ngoài khơi và các ngành, lĩnh vực biển đã xác định tại Nghị quyết số 20.

Thứ năm, về dịch vụ bảo đảm an toàn hàng hải, đường thủy, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, kinh doanh dịch vụ bảo đảm hàng hải là hoạt động có tính đặc thù, trực tiếp liên quan đến quốc phòng, an ninh, bảo đảm an toàn, an ninh hàng hải. Vì vậy, Ủy ban cơ bản tán thành với việc giới hạn phạm vi doanh nghiệp được cung cấp đối với một số dịch vụ bảo đảm an toàn hàng hải, đường thủy. Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục bổ sung đánh giá tác động của quy định này.

Thứ sáu, về quy định nhà chức trách Hàng hải Việt Nam được để lại một phần số tiền phí thu theo quy định của Chính phủ, đa số ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với quy định của dự thảo Luật vì hàng hải là lĩnh vực đặc thù gắn trực tiếp với nhiệm vụ bảo đảm an ninh, quốc phòng; đồng thời đây cũng là lĩnh vực có mức độ quốc tế hóa cao. Do đó, cần phải xây dựng đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn, năng lực ngoại ngữ được đào tạo, cập nhật kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp thường xuyên. Nội dung này cũng phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết số 20. Tuy vậy, để phù hợp với Kết luận số 18, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo cấp có thẩm quyền cho phép áp dụng.