Nhiều bạn đọc thắc mắc, đang khỏe mạnh bất ngờ thức giấc giữa đêm vì đau nhói vai. Cơn đau dữ dội đến mức không thể nằm nghiêng, không nhấc nổi cánh tay để chải đầu. Khi đi khám, kết quả chụp phim phát hiện một khối lắng đọng canxi trong gân vai, được chẩn đoán vôi hóa gân.

Khi nhận kết quả người bệnh rất lo lắng, cho rằng bệnh xuất phát từ việc uống quá nhiều canxi và phải phẫu thuật lấy khối vôi nhưng lại được cho rằng, đó là dấu hiệu bệnh đang tự khỏi. Vậy điều đó có đúng?

Không phải cứ có “cục vôi” là do thừa canxi

Trao đổi với phóng viên về vấn đề này, TS.BS Nguyễn Ngọc Quyền, Phó chủ nhiệm Khoa khám bệnh đa khoa, Bệnh viện TƯQĐ 108, chuyên khoa cột sống, cơ xương khớp cho biết, vôi hóa gân vai, còn gọi là viêm gân vôi hóa chóp xoay, là tình trạng các tinh thể canxi lắng đọng bên trong gân thuộc nhóm cơ chóp xoay – hệ thống gồm bốn gân giúp giữ vững và thực hiện các động tác của khớp vai. Hình ảnh một hoặc nhiều “cục vôi” có thể nhìn thấy trên phim X-quang hay siêu âm.

Khớp vai được giữ vững và cử động nhờ một nhóm bốn gân cơ ôm quanh chỏm xương cánh tay, gọi chung là chóp xoay (hay “bao gân xoay”). Vôi hóa gân vai (y học gọi là viêm gân vôi hóa chóp xoay) là tình trạng xuất hiện các lắng đọng tinh thể canxi bên trong những gân này, tạo thành một hoặc nhiều “cục vôi” có thể nhìn thấy trên phim X-quang hay siêu âm.

Theo một bài tổng quan trên tạp chí Chấn thương Chỉnh hình của Hội Chỉnh hình Ý năm 2015, tỷ lệ gặp vôi hóa gân vai được các tác giả báo cáo dao động khá rộng, từ khoảng 2,7% đến 20%. Gân hay bị nhất là gân trên gai, nằm ngay trên đỉnh vai, chịu lực nhiều mỗi khi bạn giơ tay lên. Khoảng 10 đến 20% người bệnh có vôi hóa ở cả hai vai.

Bệnh thường gặp ở độ tuổi 30-50, nữ nhiều hơn nam và hiếm gặp ở người cao tuổi. Vì vậy, đây không đơn thuần là tình trạng thoái hóa do tuổi già, cũng không đồng nghĩa với gai xương hay thoái hóa khớp vai.

Đáng chú ý, nguyên nhân hình thành khối vôi đến nay vẫn chưa được hiểu đầy đủ. Các giả thuyết hiện nay tập trung vào quá trình biến đổi của tế bào trong chính gân, chứ không phải do lượng canxi trong chế độ ăn hằng ngày. Người có chế độ ăn bình thường, nồng độ canxi máu bình thường vẫn có thể mắc bệnh.

"Do đó, người đang được chỉ định bổ sung canxi và vitamin D để phòng hoặc điều trị loãng xương không nên tự ý ngừng thuốc khi phát hiện vôi hóa gân vai. Hãy trao đổi với bác sĩ điều trị, hai vấn đề này cần được xem xét riêng", TS.BS Quyền nhấn mạnh.

Đau dữ dội nhất khi cơ thể đang tiêu khối vôi

Trả lời việc tại sao vôi hóa gân lại gây đau dữ dội, nhất là về đêm và quá trình đau lại là sự tiến triển khỏi bệnh, TS.BS Quyền giải thích, để hiểu điều này, cần biết bệnh thường diễn tiến qua các giai đoạn.

Theo mô hình được dùng rộng rãi (mô hình của Uhthoff), có giai đoạn trước vôi hóa, giai đoạn vôi hóa và giai đoạn sau vôi hóa. Riêng giai đoạn vôi hóa lại chia làm ba pha: pha hình thành (vôi đang lắng đọng), pha nghỉ (khối vôi nằm yên), và pha tiêu vôi (cơ thể bắt đầu “dọn” khối vôi đi).

Pha hình thành và pha nghỉ: khối vôi thường cứng, giống viên phấn. Nhiều người không đau hoặc chỉ hơi mỏi, vướng khi giơ tay. Không ít người phát hiện vôi hóa tình cờ khi chụp phim vì lý do khác.

Pha tiêu vôi: các tế bào viêm kéo đến để “tiêu hóa” khối vôi, khối vôi trở nên mềm, sệt như kem đánh răng. Phản ứng viêm mạnh làm gân sưng, áp lực trong gân tăng, có khi vôi tràn sang túi hoạt dịch cạnh gân. Đây chính là lúc người bệnh đau dữ dội nhất.

"Nói cách khác, cơn đau dữ dội đôi khi xuất hiện khi cơ thể đang tự xử lý khối vôi, chứ không nhất thiết là dấu hiệu bệnh đang tiến triển xấu.

Người bệnh thường đau ở mặt ngoài vai, có thể lan xuống cánh tay nhưng ít khi vượt quá khuỷu. Cơn đau tăng khi giơ tay ngang vai hoặc lên cao, mặc áo, chải đầu; đặc biệt nghiêm trọng về đêm, khiến người bệnh không thể nằm nghiêng bên vai đau.

Ở thể mạn tính, triệu chứng có thể là đau âm ỉ, vướng khi vận động, đôi khi xuất hiện tiếng lục cục và những đợt đau tăng.

Tuy nhiên, theo TS.BS Quyền, không phải mọi trường hợp đau vai đều do vôi hóa gân. Rách gân chóp xoay, đông cứng khớp vai, thoái hóa khớp vai hoặc bệnh lý cột sống cổ cũng có thể gây triệu chứng tương tự. Người bệnh cần được thăm khám để xác định đúng nguyên nhân.

Điều trị theo từng bước, không vội phẫu thuật

TS.BS Nguyễn Ngọc Quyền khuyên, chẩn đoán vôi hóa gân vai dựa trên thăm khám lâm sàng kết hợp chẩn đoán hình ảnh. X-quang giúp xác định vị trí, kích thước khối vôi; siêu âm đánh giá tình trạng gân, túi hoạt dịch và hỗ trợ hướng dẫn các thủ thuật can thiệp. MRI không phải xét nghiệm bắt buộc, thường chỉ được cân nhắc khi nghi ngờ tổn thương khác hoặc triệu chứng kéo dài không đáp ứng điều trị.

Tin đáng mừng là phần lớn trường hợp có thể tự thoái lui. Nếu phát hiện vôi hóa tình cờ nhưng không đau, người bệnh thường không cần can thiệp đặc biệt.

Với trường hợp có triệu chứng, điều trị thường bắt đầu bằng các biện pháp bảo tồn. Người bệnh cần nghỉ ngơi tương đối, tránh động tác giơ tay cao hoặc mang vác gây đau; có thể chườm lạnh trong giai đoạn cấp. Thuốc giảm đau, chống viêm không steroid được sử dụng theo chỉ định, đặc biệt thận trọng ở người mắc bệnh dạ dày, thận, tim mạch hoặc đang dùng thuốc chống đông.

Tiêm thuốc vào khoang dưới mỏm cùng vai dưới hướng dẫn siêu âm có thể được cân nhắc để giảm đau trong đợt cấp. Vật lý trị liệu và các bài tập phục hồi chức năng giúp duy trì tầm vận động, hạn chế cứng khớp và phục hồi sức cơ.

Nếu đau kéo dài, khối vôi không tự tiêu sau điều trị bảo tồn, bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp sóng xung kích ngoài cơ thể (ESWT). Phương pháp này sử dụng sóng âm năng lượng cao tác động vào vùng gân có vôi, không cần rạch da.

Một lựa chọn can thiệp khác là chọc rửa vôi dưới hướng dẫn siêu âm (barbotage). Bác sĩ sử dụng kim chọc vào khối vôi, làm vỡ và bơm rửa để hút bớt chất vôi ra ngoài. Thủ thuật được thực hiện dưới gây tê tại chỗ, không cần phẫu thuật mở.

Phẫu thuật nội soi khớp vai chỉ được cân nhắc khi các phương pháp không phẫu thuật thất bại. Theo tổng quan năm 2015, một tiêu chí thường được sử dụng là người bệnh vẫn còn triệu chứng sau ít nhất 6 tháng điều trị bảo tồn, trong đó có ít nhất 3 tháng điều trị theo phác đồ chuẩn.

Mời quý độc giả theo dõi video: Bộ Y tế đề xuất xây dựng bài tập dưỡng sinh phù hợp với người Việt