Giữa một bên là gia đình vừa mất đi người thân và một bên là những bệnh nhân đang chờ từng ngày để được ghép tạng, TS.BS Dư Thị Ngọc Thu đã nhiều năm làm công việc kết nối hai phía. Công việc ấy đưa bà đi qua những khoảnh khắc rất khác nhau, từ nước mắt của người ở lại đến niềm vui của người được trao cơ hội sống.

Người Việt Nam đầu tiên nhận giải Unsung Hero 2026

TS.BS Dư Thị Ngọc Thu, Trưởng Đơn vị Điều phối ghép các bộ phận cơ thể người, Bệnh viện Chợ Rẫy, vừa được vinh danh tại hạng mục Unsung Hero 2026 của Women in Transplantation (WIT), trong khuôn khổ Đại hội Quốc tế lần thứ 31 của The Transplantation Society (TTS 2026) tại Sydney, Australia.

Đây là lần đầu tiên một cá nhân Việt Nam nhận giải thưởng này. Theo WIT, Unsung Hero nhằm ghi nhận những phụ nữ tạo ra ảnh hưởng đáng kể trong lĩnh vực ghép tạng thông qua hoạt động cộng đồng, tình nguyện, cố vấn và những đóng góp phía sau hậu trường. Các tiêu chí của giải thưởng gồm sự tận tâm, tác động thầm lặng, tinh thần đồng đội, vai trò cố vấn, phục vụ cộng đồng và sự kiên cường.

BS Thu chia sẻ, sự vinh danh đến khá bất ngờ. Bà vẫn làm công việc như những ngày tháng trước, chưa từng nghĩ có ngày được gọi tên tại một giải thưởng quốc tế.

“Với tôi, đây không chỉ là một giải thưởng mà còn là sự ghi nhận đầy ý nghĩa cho những năm tháng gắn bó với công việc hiến – ghép tạng", TS.BS Dư Thị Ngọc Thu chia sẻ.

Các tiêu chí của giải thưởng nhấn mạnh 6 yếu tố gồm: sự tận tâm và cam kết; tác động thầm lặng; tinh thần đồng đội; vai trò cố vấn; phục vụ cộng đồng và sự kiên cường.

Bên cạnh công việc chuyên môn, tinh thần của giải thưởng Unsung Hero còn nằm ở những đóng góp mang tính kết nối như đồng hành cùng đồng nghiệp, đào tạo thế hệ kế cận, thúc đẩy hoạt động hiến tạng và góp phần xây dựng một hệ thống điều phối ghép tạng ngày càng minh bạch, hiệu quả…

Giải thưởng vì thế không chỉ là niềm vinh dự đối với TS.BS Dư Thị Ngọc Thu mà còn là dấu ấn đáng tự hào trong hành trình đóng góp vào sự phát triển của lĩnh vực hiến – ghép tạng tại Bệnh viện Chợ Rẫy nói riêng và Việt Nam nói chung.

Hành trình ở giữa đau thương và những cuộc hồi sinh

Cơ duyên với lĩnh vực hiến - ghép tạng của BS Thu không bắt đầu từ một kế hoạch được vạch trước. BS Thu tốt nghiệp Đại học Y Dược TP.HCM năm 1993, được đào tạo chuyên ngành Tiết niệu và công tác tại Khoa Tiết niệu Bệnh viện Chợ Rẫy từ năm 1995 đến 2016. Bà cũng tham gia giảng dạy tại Đại học Y Dược TP HCM và Đại học Y Dược Cần Thơ. Trong quá trình làm nghề, bà được đào tạo về điều phối tạng tại Bỉ, Australia và Tây Ban Nha.

Năm 2014, khi trở về từ khóa đào tạo tại Sydney, đơn vị điều phối ghép tạng của Bệnh viện Chợ Rẫy được triển khai và bà đảm nhiệm vai trò lãnh đạo đơn vị từ đó. Công việc của bà dần chuyển từ một phẫu thuật viên sang người điều phối, kết nối người hiến, gia đình người hiến, người bệnh và các ê-kíp y tế.

Những ngày đầu, một trong những rào cản lớn là quan niệm “chết phải còn toàn thây” ăn sâu trong văn hóa người Việt. Năm 2009, Bệnh viện Chợ Rẫy bắt đầu nghiên cứu khả năng ghép thận từ người hiến chết não. Nhóm nghiên cứu tiếp cận các gia đình có người thân đang điều trị tại Khoa Hồi sức Ngoại thần kinh để tìm hiểu suy nghĩ của họ về việc hiến tạng.

Khi ấy, nhiều gia đình lo sợ người thân sẽ bị lấy tạng nên xin xuất viện. Tuy nhiên, cũng có những gia đình chủ động đồng ý hiến. Một trường hợp được BS Thu nhớ mãi là người chồng, ngay khi được thông báo vợ nguy kịch và tiên lượng tử vong, đã nói rằng hai vợ chồng từng bàn về việc hiến tạng.

Sau hơn 10 năm, đơn vị đã tiếp cận hơn 400 gia đình có người thân bị chấn thương não nặng dẫn đến chết não. Theo số liệu bác sĩ Thu chia sẻ, tỷ lệ gia đình đồng ý hiến tạng là 31,36%, nhưng tỷ lệ thực tế tiếp nhận được mô, tạng hiến chỉ 16,15%.

Phía sau những con số ấy là những cuộc gặp mà người làm công tác điều phối phải bước vào rất thận trọng. Gia đình đang ở thời điểm đau đớn nhất khi người thân sắp ra đi, trong khi một quyết định hiến tạng có thể đem lại cơ hội sống cho những bệnh nhân khác.

Vì thế, nguyên tắc cốt lõi mà BS Thu và các đồng nghiệp luôn lưu ý trong các lớp đào tạo là hãy đặt mình vào hoàn cảnh của họ. Hãy nghĩ rằng đó là người thân của mình.

Có lẽ hình ảnh rõ nhất về công việc của bà nằm ở một khoảnh khắc giữa đau thương và hạnh phúc. Một lần, khi đang ở nhà đại thể để theo dõi quá trình tẩm liệm, chuẩn bị đưa người hiến về với gia đình, bà nhận điện thoại từ ê-kíp ghép tim thông báo “tim đập lại rồi”. Trái tim của người vừa nằm trước mặt bà khi ấy đang đập trong lồng ngực một người khác.

Một phía là mất mát của gia đình người hiến, phía kia là niềm vui của người vừa được trao cơ hội sống. BS Thu đứng ở giữa hai cảm xúc ấy. Bà gọi đó là những cảm xúc chênh vênh mà mình đã lựa chọn sống cùng, trách nhiệm của một người “trao đi phần quà mà người hiến để lại cho đời”.

Cùng với công tác điều phối, BS Thu còn tham gia nghiên cứu và phát triển các công cụ hỗ trợ phân bổ tạng. Năm 2025, bà cùng các cộng sự được vinh danh Giải Ba hạng mục Y - Dược tại Giải thưởng Nhân tài Đất Việt với công trình ứng dụng AI trong tiếp nhận, quản lý và tuyển chọn người nhận mô - tạng hiến.