Ngày 9/11 hằng năm là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nhằm tôn vinh Hiến pháp, pháp luật và nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật trong toàn xã hội. Năm 2026, Ngày Pháp luật Việt Nam càng có ý nghĩa khi gắn với dấu mốc 80 năm Ngày Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta - Hiến pháp năm 1946 (09/11/1946 – 09/11/2026).

Để tinh thần thượng tôn pháp luật không chỉ dừng lại ở nhận thức mà trở thành hành động trong đời sống, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần được triển khai bằng nhiều hình thức thiết thực, gần gũi với người dân. Trong đó, đội ngũ luật gia, luật sư giữ vai trò quan trọng trong việc giải thích, tư vấn, truyền tải các quy định pháp luật và hỗ trợ người dân tiếp cận, thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình.

Cần khắc phục những rào cản trong tiếp cận pháp luật

Luật gia Ung Thị Xuân Hương, Chủ tịch Hội Luật gia TP HCM cho rằng, để thu hẹp khoảng cách giữa việc biết quy định và vận dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, cần khắc phục những rào cản trong tiếp cận pháp luật. Trong đó, nhiều văn bản sử dụng thuật ngữ chuyên môn, cấu trúc phức tạp, một số quy định còn mâu thuẫn, thủ tục hành chính rườm rà khiến người dân khó hiểu đúng.

Hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật đôi khi còn nặng lý thuyết, chưa gắn với các tình huống tranh chấp thực tế. Bên cạnh đó, chi phí dịch vụ pháp lý, án phí và tâm lý e ngại, thiếu niềm tin vào công cụ pháp lý cũng khiến người dân chưa chủ động sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền lợi.

Theo bà Hương, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần chuyển từ tư duy “cung cấp cái luật có” sang “cung cấp cái người dân cần”, lấy người dân làm trung tâm. Nội dung tuyên truyền cần được bình dân hóa, gắn với tình huống thực tế thông qua câu chuyện, tiểu phẩm, cẩm nang, infographic và video hướng dẫn. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phát triển trợ lý ảo, chatbot để giải đáp thắc mắc; đa dạng hóa hình thức tuyên truyền trên mạng xã hội và trong sinh hoạt cộng đồng.

Để bảo đảm người dân tiếp cận thông tin chính xác trong môi trường số, cần xây dựng hệ thống dữ liệu pháp luật chính thống, cập nhật văn bản thường xuyên; xác thực các kênh tuyên truyền của cơ quan nhà nước, luật gia, luật sư và chuyên gia uy tín. Đồng thời, kịp thời phát hiện, đính chính thông tin sai lệch và hướng dẫn người dân kỹ năng kiểm tra, đối chiếu nguồn tin.

Nhấn mạnh vai trò của đội ngũ luật gia, bà Hương cho rằng đây là lực lượng kết nối các quy định pháp luật với thực tiễn đời sống, giúp người dân hiểu đúng và biết cách vận dụng pháp luật. Thời gian tới, Hội Luật gia TP HCM sẽ đưa hoạt động Hội hướng về cơ sở với phương châm “Đưa luật gia đến gần dân hơn”, tăng cường thành lập tổ chức Hội Luật gia tại xã, phường, đặc khu; phối hợp với chính quyền địa phương duy trì, mở rộng các điểm tư vấn pháp luật cộng đồng, nhất là để người lao động nghèo, người yếu thế được hỗ trợ khi gặp vướng mắc về đất đai, thừa kế, hôn nhân và gia đình.

Hội cũng tiếp tục phát huy vai trò luật gia trong các tổ hòa giải ở cơ sở, giúp người dân giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp theo đúng pháp luật ngay từ khi mới phát sinh. Cùng với đó, chú trọng bồi dưỡng kỹ năng số cho hội viên, thu hút luật sư trẻ, giảng viên, sinh viên luật và những người có kinh nghiệm, uy tín trong lĩnh vực pháp luật tham gia hoạt động Hội. Đặc biệt, tiếp tục xây dựng phong trào “Mỗi hội viên là một báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật”.

Đồng hành cùng người dân phòng ngừa rủi ro pháp lý

Luật sư Hà Hải, Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP HCM cho rằng, một số người dân vẫn quan niệm luật sư chủ yếu tham gia giải quyết tranh chấp hoặc bảo vệ quyền lợi tại tòa án nên thường chỉ tìm đến luật sư khi mâu thuẫn đã gay gắt. Trong khi đó, rủi ro pháp lý có thể phát sinh ngay từ khi ký hợp đồng, đặt cọc, vay mượn, góp vốn hoặc thực hiện các giao dịch về nhà đất, thừa kế.

Để hình thành thói quen phòng ngừa rủi ro pháp lý, cần nâng cao nhận thức của người dân về việc tìm hiểu quy định, kiểm tra hồ sơ và tham khảo ý kiến chuyên môn khi cần thiết, nhất là trước những giao dịch hoặc quyết định có ảnh hưởng lớn đến tài sản, công việc, gia đình và quyền lợi.

Về phía luật sư, cần phát triển các hình thức tư vấn ban đầu thuận tiện, minh bạch về chi phí, rõ ràng về phạm vi công việc và bảo đảm bí mật thông tin. Đồng thời, tăng cường phối hợp với cơ quan, đoàn thể, trường học và tổ chức xã hội để đưa hoạt động tư vấn, phổ biến pháp luật đến gần cộng đồng, hướng dẫn người thuộc diện được trợ giúp pháp lý tiếp cận đúng cơ chế hỗ trợ theo quy định.

Luật sư Hà Hải nhấn mạnh, luật sư không chỉ cung cấp dịch vụ pháp lý, tham gia giải quyết tranh chấp mà còn góp phần bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân và xây dựng Nhà nước pháp quyền. Thông qua hoạt động tư vấn, giải thích, hướng dẫn pháp luật, luật sư giúp người dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ, nhận diện rủi ro và lựa chọn phương án giải quyết phù hợp. Để phát huy vai trò này, mỗi luật sư cần không ngừng nâng cao chuyên môn, kỹ năng hành nghề, giữ gìn đạo đức, bản lĩnh nghề nghiệp, tính độc lập, trung thực và tôn trọng sự thật khách quan.

Ngoài ra, luật sư cần tích cực tham gia tư vấn pháp luật miễn phí, phổ biến, giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý cho người khó khăn; đồng thời đóng góp ý kiến hoàn thiện chính sách, pháp luật và phản ánh những bất cập từ thực tiễn thi hành.

Về đổi mới công tác tuyên truyền, ông Hải cho rằng cần lấy người dân làm trung tâm, không chỉ truyền đạt pháp luật quy định thế nào mà quan trọng hơn là hướng dẫn người dân cần làm gì trong từng tình huống để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Nội dung tuyên truyền nên xuất phát từ những vấn đề thường gặp như mua bán nhà đất, vay mượn, hợp đồng lao động, bảo hiểm, hôn nhân, thừa kế và phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng. Các hình thức truyền đạt cần trực quan, dễ hiểu như hỏi đáp, tình huống thực tế đã được ẩn danh, phiên tòa giả định, video hướng dẫn. Nội dung cũng cần phù hợp với từng nhóm đối tượng như học sinh, sinh viên, người lao động, hộ gia đình và doanh nghiệp.

Tại Đoàn Luật sư TP HCM, phổ biến, giáo dục pháp luật và hỗ trợ pháp lý cộng đồng được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026, Đoàn triển khai chương trình tư vấn pháp luật miễn phí trong hai ngày 6 và 9/11, với sự tham gia của hơn 200 tổ chức hành nghề luật sư và gần 500 luật sư. Riêng sáng 9-11, chương trình tư vấn trực tuyến qua Zoom được tổ chức để tạo thêm kênh tiếp cận thuận tiện cho người dân.

Ngoài ra, hằng năm, Đoàn Luật sư TP.HCM còn phối hợp tổ chức tuyên truyền pháp luật tại trường học, khu dân cư, doanh nghiệp, tổ chức phiên tòa giả định, duy trì các điểm tư vấn pháp luật miễn phí và khuyến khích luật sư tham gia trợ giúp pháp lý, phổ biến pháp luật trên nền tảng số. Qua đó, góp phần giúp người dân chủ động tìm hiểu, sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, đồng thời phát huy trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật sư.