Ngày 1/10, trong khuôn khổ iTECH EXPO 2026 tại TP HCM, Ban Quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao và Hội Tin học TP HCM (HCA) phối hợp tổ chức tọa đàm “Nông nghiệp tuần hoàn - Giải pháp công nghệ cho nông nghiệp bền vững”.

Tọa đàm có sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp và chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ, nông nghiệp, môi trường. Các đại biểu tập trung trao đổi về ứng dụng công nghệ sinh học trong xử lý phụ phẩm; công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) trong tối ưu nguồn lực, đo lường phát thải; tự động hóa và thiết bị thông minh trong sản xuất nông nghiệp.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Lê Văn Cửa, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, cho biết nông nghiệp Việt Nam những năm qua đạt nhiều kết quả quan trọng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực và nâng cao giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, mô hình sản xuất truyền thống vẫn phụ thuộc nhiều vào đất, nước và vật tư đầu vào, trong khi phụ phẩm, chất thải chưa được khai thác hiệu quả.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, áp lực lên tài nguyên và yêu cầu giảm phát thải ngày càng cao, theo ông Cửa, chuyển dịch sang kinh tế tuần hoàn đang trở thành yêu cầu đối với phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nếu mô hình truyền thống vận hành theo hướng “khai thác - sản xuất - tiêu dùng - thải bỏ”, kinh tế tuần hoàn hướng tới giảm khai thác tài nguyên, tối ưu đầu vào, tái sử dụng phụ phẩm, giảm chất thải và tạo ra giá trị mới từ những nguồn lực đã được sử dụng trong sản xuất. Trong quá trình này, công nghệ là một trong những động lực quan trọng.

Ông Lê Văn Cửa cho rằng phát triển nông nghiệp theo hướng tăng trưởng xanh trước hết phải bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường, hạn chế rủi ro và hướng tới canh tác bền vững. Việc lựa chọn phụ phẩm để tái sử dụng cần dựa trên lợi thế và khả năng tạo ra hiệu quả thực tế.

Lấy ví dụ từ rơm rạ tại Đồng bằng sông Cửu Long, ông cho rằng thay vì chỉ xem đây là chất thải, cần nghiên cứu, tận dụng nguồn phụ phẩm này để tạo ra các sản phẩm tuần hoàn. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình phải gắn với khả năng thương mại hóa, tạo giá trị kinh tế chứ không chỉ dừng ở ý nghĩa khoa học.

Ông Trần Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Ứng dụng đổi mới sáng tạo doanh nghiệp, cũng cho rằng phát triển kinh tế tuần hoàn cần hướng tới việc giữ lại và gia tăng giá trị của sản phẩm, phụ phẩm trong suốt quá trình sản xuất.

Theo ông, không thể chỉ tập trung vào một khâu xử lý chất thải mà cần hình thành chuỗi giá trị, trong đó các nguồn phụ phẩm được tái sử dụng, tái chế và khai thác nhiều lần trước khi kết thúc vòng đời. Sản phẩm tạo ra phải có thị trường, khách hàng và khả năng thương mại hóa.

Ông Trần Anh Tuấn nhấn mạnh công nghệ cần gắn với thị trường, nguồn vốn và hệ sinh thái hỗ trợ. Các dự án cần có bằng chứng về hiệu quả để có thể mở rộng quy mô; đồng thời cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, nhà khoa học, vùng sản xuất và các đơn vị hỗ trợ nhằm hình thành những chuỗi giá trị thay vì triển khai các mô hình đơn lẻ.

Đối với lĩnh vực chăn nuôi, ông Huỳnh Kim Châu, Giám đốc Công ty cổ phần Giải pháp và Công nghệ Môi trường xanh, cho rằng xử lý chất thải đang là vấn đề cần được quan tâm khi các mô hình chăn nuôi quy mô lớn ngày càng phát triển.

Theo ông, nước thải, chất thải và mùi phát sinh trong chăn nuôi nếu không được xử lý phù hợp sẽ gây tác động đến môi trường. Do đó, cần nghiên cứu các giải pháp công nghệ để xử lý, đồng thời thay đổi cách nhìn, coi chất thải không chỉ là thứ cần loại bỏ mà còn có thể trở thành nguồn tài nguyên để thu hồi và tái sử dụng.

Ông Huỳnh Kim Châu cho biết, doanh nghiệp đang nghiên cứu các chế phẩm từ khoáng chất tự nhiên nhằm hấp thụ các phân tử khí gây mùi trong chăn nuôi, góp phần giảm tác động đến môi trường.

Trong khi đó, ông Lê Sỹ Nhật, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ nông nghiệp Tân Bảo Sài Gòn, cho rằng công nghệ số, IoT và các thiết bị thông minh cần được xem là công cụ hỗ trợ sản xuất. Công nghệ giúp người nông dân chuyển từ phương thức quan sát, đánh giá chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Theo ông, dữ liệu giúp người sản xuất có bằng chứng xác thực về tình trạng cây trồng, vật nuôi, đồng thời hỗ trợ tối ưu nguồn nhân lực và tài nguyên. Khi quy mô sản xuất ngày càng lớn, việc thu thập, quản lý và phân tích dữ liệu trở thành yêu cầu quan trọng để đưa ra quyết định chính xác.

Công nghệ cũng có thể hỗ trợ theo dõi thời tiết, nguồn nước và chất lượng đất. Đặc biệt, ông Lê Sỹ Nhật nhấn mạnh yêu cầu phải lượng hóa hiệu quả của các giải pháp công nghệ, bởi việc tăng năng suất hoặc giá bán mới chỉ là một phần; quan trọng hơn là xác định được giá trị thực tế sau khi tính toán đầy đủ các chi phí và nguồn lực sử dụng.

Theo Ban Quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, thông qua các hoạt động kết nối nghiên cứu, công nghệ, doanh nghiệp và sản xuất, đơn vị mong muốn tạo điều kiện thử nghiệm, hoàn thiện, chuyển giao và thương mại hóa các giải pháp nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp tuần hoàn và nông nghiệp phát thải thấp.

Các ý kiến tại tọa đàm cũng cho thấy để nông nghiệp tuần hoàn phát triển ở quy mô lớn, bên cạnh công nghệ cần có sự kết nối đồng bộ giữa thị trường, nguồn vốn, dữ liệu, nhân lực và chính sách; qua đó từng bước hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chất thải và tạo thêm giá trị từ quá trình sản xuất.