Phát biểu tại hội thảo “Định hướng quy hoạch Cần Giờ trong không gian phát triển mới của TP HCM: Tầm nhìn, cơ hội và giải pháp phát triển bền vững”, ThS.KTS Sầm Minh Tuấn, Giám đốc Viện Nghiên cứu Thiết kế Đô thị - Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia cho rằng, Cần Giờ có vị trí đặc biệt trong không gian phát triển mới của TP HCM khi nằm tại điểm tiếp giáp giữa khu vực đô thị trung tâm với không gian biển và hệ thống cảng quốc tế. Vị trí này mở ra khả năng chuyển đổi vai trò của Cần Giờ, từ không gian ngoại vi trở thành một cái không gian mở ngõ biển của một siêu đô thị.
Lá phổi xanh và hạ tầng sinh thái chiến lược của thành phố
Theo ThS.KTS Sầm Minh Tuấn, việc mở rộng không gian phát triển của TPHCM sau hợp nhất đặt Cần Giờ trong mối liên hệ trực tiếp với vịnh Gành Rái và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải.
Trong cấu trúc mới, Cần Giờ cần được nhìn nhận là không gian bản lề, nơi đô thị trung tâm kết nối với biển, hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai kết nối với các tuyến hàng hải quốc tế, đồng thời là nơi kinh tế biển và hệ sinh thái tự nhiên cùng định hình tương lai thành phố.
Ông Tuấn phân tích hai vai trò có quan hệ chặt chẽ của Cần Giờ. Thứ nhất, rừng ngập mặn và vùng cửa sông là hạ tầng sinh thái, giúp đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu. Thứ hai, cảng trung chuyển, dịch vụ hàng hải và du lịch biển mở ra cơ hội để địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị kinh tế biển.
Từ đó, ông đề xuất tổ chức phát triển theo từng khu vực chức năng, phối hợp khai thác hệ thống cảng, tăng cường kết nối đa phương thức và đánh giá tác động tích lũy trên phạm vi toàn vịnh. Trong đó, sức chịu tải của hệ sinh thái cần là căn cứ để lựa chọn vị trí, quy mô và phương thức phát triển.
KTS Sầm Minh Tuấn cho rằng, giá trị nổi bật của Cần Giờ trước hết nằm ở hệ sinh thái rừng ngập mặn, được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới năm 2000. Rừng ngập mặn không chỉ có ý nghĩa bảo tồn đa dạng sinh học mà còn thực hiện nhiều chức năng quan trọng đối với toàn bộ hệ thống đô thị TP HCM.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nước biển dâng và nguy cơ ngập lụt ngày càng gia tăng, Cần Giờ cần được nhìn nhận như một bộ phận của hệ thống hạ tầng sinh thái thiết yếu, góp phần bảo vệ và nâng cao khả năng chống chịu của toàn siêu đô thị.
Ông Tuấn nhấn mạnh, bảo tồn rừng ngập mặn không nên chỉ được xem là yêu cầu hạn chế phát triển mà cần trở thành điều kiện tiên quyết, đồng thời là lợi thế cạnh tranh trong mô hình phát triển Cần Giờ.
Đồng bộ hạ tầng, tạo động lực phát triển Cần Giờ
TS.KTS Ngô Trung Hải, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, cho rằng để cảng Cần Giờ thu hút doanh nghiệp cần có cơ chế thể chế vượt trội, chính sách về thuế quan và kết nối giao thông thông suốt với sân bay Long Thành cùng các tuyến cao tốc vùng Đông Nam Bộ.
Theo ông Hải, để Cần Giờ trở thành đô thị sầm uất, địa phương cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp.
Thứ nhất, phát triển hạ tầng giao thông đột phá, tháo gỡ nút thắt phà Bình Khánh. Các phương án được đề xuất gồm xây dựng cầu Cần Giờ có năng lực lưu thông lớn hoặc tuyến đường sắt đô thị kết nối Cần Giờ với trung tâm TP HCM và Khu đô thị Phú Mỹ Hưng.
Thứ hai, hình thành hệ sinh thái việc làm tại chỗ để thu hút người dân đến sinh sống ổn định, lâu dài. Cần Giờ cần định hình những ngành kinh tế mũi nhọn như kinh tế biển, logistics xanh, du lịch và giải trí đẳng cấp; đồng thời phát triển trung tâm đổi mới sáng tạo, đô thị thông minh nhằm thu hút các tập đoàn công nghệ xanh và trung tâm nghiên cứu sinh học biển.
Thứ ba, hoàn thiện tiện ích dân sinh thông qua việc xây dựng các cụm trường học liên cấp quốc tế, bệnh viện đa khoa quốc tế, trung tâm thương mại và không gian sinh hoạt cộng đồng ven biển.
Cuối cùng, chú trọng bảo tồn sinh thái và nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Trong đó, cần quan tâm xây dựng đê biển sinh thái kết hợp công viên ven biển ngập mặn, giữ nguyên vẹn ranh giới Khu Dự trữ sinh quyển UNESCO. Hạ tầng xanh và nguồn nước sạch tự chủ cũng là những vấn đề địa phương cần lưu ý.
