Vì sao tàu khu trục phòng không Anh bất lực trước các cuộc tấn công của Iran?

Ngày 3/3, Bộ Quốc phòng Anh được cho là đã quyết định điều tàu khu trục phòng không HMS Duncan thuộc lớp Type 45 tới Cyprus nhằm tăng cường bảo vệ các cơ sở quân sự của Anh tại đây. Quyết định được đưa ra sau khi xuất hiện nhiều báo cáo cho thấy một số máy bay không người lái của Iran đã nhắm mục tiêu vào căn cứ không quân RAF Akrotiri - căn cứ trọng yếu của Không quân Hoàng gia Anh tại Đông Địa Trung Hải.

Động thái của London diễn ra trong bối cảnh khu vực Trung Đông đang chứng kiến sự tăng cường hiện diện quân sự của nhiều thành viên NATO như Pháp, Đức và Hy Lạp. Căng thẳng leo thang sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu bên trong lãnh thổ Iran ngày 28/2, kéo theo phản ứng mạnh mẽ từ Tehran.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran hiện sở hữu một trong những kho tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái tấn công một chiều lớn nhất thế giới. Trong những ngày gần đây, lực lượng này đã tiến hành nhiều đợt tấn công nhằm vào các cơ sở quân sự của Mỹ và các đối tác chiến lược tại khu vực Trung Đông, sử dụng kết hợp tên lửa đạn đạo và UAV cảm tử quy mô lớn.

Trước nguy cơ các căn cứ quân sự của Anh tại Cyprus có thể trở thành mục tiêu, việc điều một tàu khu trục phòng không hiện đại như HMS Duncan được xem là động thái phô trương sức mạnh và trấn an các đồng minh. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia quân sự cho rằng khả năng phòng thủ thực tế của con tàu này trước các đòn tấn công từ Iran lại khá hạn chế.

HMS Duncan thuộc lớp khu trục Type 45 - dòng tàu chiến được thiết kế gần như chuyên biệt cho nhiệm vụ phòng không. Không giống nhiều tàu khu trục hiện đại khác, Type 45 gần như không có khả năng tấn công bằng tên lửa hành trình và cũng thiếu các năng lực tấn công đáng kể đối với mục tiêu mặt đất hoặc tàu chiến đối phương.

Tuy nhiên, ngay cả trong vai trò phòng không - nhiệm vụ cốt lõi của nó thì năng lực của Type 45 vẫn bị đánh giá là hạn chế, nếu so với các tàu khu trục hiện đại khác đang hoạt động tại Trung Đông. Một trong những điểm yếu lớn nhất là số lượng tên lửa mang theo tương đối ít.

Mỗi tàu Type 45 chỉ được trang bị 48 ống phóng thẳng đứng dành cho các tên lửa phòng không Aster. Con số này được xem là khá khiêm tốn nếu đặt cạnh các tàu khu trục lớp Arleigh Burke của Hải quân Mỹ, vốn mang tới 96 ống phóng thẳng đứng. Trong khi đó, các tàu khu trục Type 055 của Trung Quốc thậm chí có tới 112 ống phóng.

Sự chênh lệch này trở nên đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Iran nhiều lần triển khai các đợt tấn công bằng “bầy đàn” UAV, với số lượng lên tới hàng trăm chiếc cùng lúc. Trong trường hợp phải đối phó với một làn sóng tấn công quy mô lớn như vậy, lượng tên lửa phòng không trên một tàu Type 45 có nguy cơ nhanh chóng cạn kiệt.

Nói cách khác, dù sở hữu radar hiện đại và hệ thống phòng không Sea Viper tiên tiến, HMS Duncan vẫn có thể bị “quá tải” nếu phải đánh chặn một số lượng lớn UAV hoặc tên lửa cùng lúc - chiến thuật mà Iran đã nhiều lần áp dụng trong các cuộc tấn công gần đây.

Điểm yếu nghiêm trọng hơn của lớp tàu Type 45 nằm ở chỗ chúng hoàn toàn không có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo. Điều này tạo ra sự khác biệt rất lớn so với các tàu khu trục Arleigh Burke của Mỹ, vốn được tích hợp mạng lưới phòng thủ nhiều tầng sử dụng các loại tên lửa SM-2, SM-3 và SM-6 có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo ở các giai đoạn khác nhau.

Trong một phiên điều trần của Ủy ban Quốc phòng Anh năm 2021, các chuyên gia đã chỉ ra rằng Hải quân Hoàng gia gần như không có năng lực phòng thủ tên lửa đạn đạo trên biển. Tiến sĩ Sidharth Kaushal, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia (RUSI), nhấn mạnh rằng các tàu Type 45 “thiếu hoàn toàn khả năng đối phó với tên lửa đạn đạo chống hạm”.

Điều này đặc biệt đáng lo ngại khi Iran đã phát triển nhiều loại tên lửa đạn đạo tiên tiến, trong đó có các biến thể chống hạm có khả năng tấn công mục tiêu trên biển ở khoảng cách hàng nghìn km.

Về lý thuyết, điểm yếu này sẽ được khắc phục trong tương lai. Hải quân Anh đang triển khai chương trình nâng cấp Sea Viper Evolution nhằm cải tiến hệ thống phòng không của lớp Type 45. Sau khi hoàn tất, các tàu này dự kiến sẽ được trang bị những tên lửa và hệ thống điều khiển mới cho phép đánh chặn các mối đe dọa phức tạp hơn, bao gồm cả tên lửa đạn đạo.

Tuy nhiên, theo kế hoạch hiện nay, những nâng cấp này chỉ có thể đạt tiêu chuẩn hoạt động đầy đủ vào cuối thập niên 2030 hoặc đầu thập niên 2040. Điều đó đồng nghĩa trong nhiều năm tới, các tàu Type 45 vẫn sẽ phải hoạt động với những hạn chế đáng kể trong khả năng phòng thủ.

Trong bối cảnh đó, việc điều HMS Duncan tới Cyprus có thể mang ý nghĩa chính trị và răn đe nhiều hơn là mang lại hiệu quả quân sự thực tế. Thậm chí, sự xuất hiện của con tàu này còn có thể khiến nó trở thành mục tiêu giá trị cao nếu Iran quyết định sử dụng các tên lửa đạn đạo chống hạm để tấn công.

Khi đó, thay vì là lá chắn bảo vệ các căn cứ quân sự của Anh, HMS Duncan có thể phải đối mặt với những thách thức mà chính hệ thống phòng thủ của nó chưa chắc đã đủ khả năng đối phó.