Tình trạng bắt cóc đang gia tăng tại Haiti, với việc các băng nhóm ngày càng nhắm vào những nhân vật nổi bật và tiến hành những vụ bắt cóc hàng loạt trong bối cảnh quốc gia này chuẩn bị tổ chức cuộc bầu cử Tổng thống được chờ đợi từ lâu, AP đưa tin.

Quan chức bị bắt cóc giữa ban ngày

Ít nhất 81 người được báo cáo bị bắt cóc chỉ trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 6, tăng 42% so với quý đầu năm, theo số liệu của Liên Hợp Quốc. Trong số những người bị bắt cóc có ông James Boyard, Tổng thanh tra cảnh sát Haiti. Ông bị bắt cóc giữa ban ngày vào tháng 6 tại Bourdon, một khu vực ở Port-au-Prince vốn được coi là khá an toàn. Đến nay, ông vẫn chưa được kẻ bắt cóc trả tự do.

Các nạn nhân khác còn có luật sư nổi tiếng Caleb Jean-Baptiste và bà Stéphanie Paultre, Tổng giám đốc Văn phòng Quốc gia về Đối tác Giáo dục của Haiti, theo các nguồn tin địa phương.

Những vụ bắt cóc này diễn ra trong bối cảnh Haiti chuẩn bị tổ chức tổng tuyển cử lần đầu tiên sau hơn một thập kỷ (dự kiến diễn ra vào tháng 12/2026). Haiti rơi vào tình trạng hỗn loạn và bạo lực ngày càng leo thang kể từ khi Tổng thống Jovenel Moïse bị ám sát vào tháng 7/2021.

“Mỗi vụ việc như vậy đều thu hút sự chú ý của quốc tế và gây áp lực lên mọi nhân vật chính trị tại Haiti. Nó phơi bày những rạn nứt, thất bại và sự bất lực của chính quyền trong việc bảo vệ ngay cả chính người của mình”, ông Romain Le Cour, Trưởng nhóm Quan sát Haiti thuộc Sáng kiến Toàn cầu Chống Tội phạm Có tổ chức Xuyên quốc gia, nhận định.

Phần lớn người dân Haiti không báo cáo các vụ bắt cóc người thân vì lo sợ bị trả thù, bị đòi tiền chuộc cao hơn hoặc làm gián đoạn các cuộc đàm phán với bọn bắt cóc.

Tuy nhiên, trong một động thái hiếm hoi, luật sư Dorime Boulos của Haiti đã tổ chức họp báo vào giữa tháng 9 để kêu gọi gây quỹ nhằm giải cứu ông Jean-Baptiste.

“Chúng tôi không có đủ số tiền mà họ yêu cầu”, Dorime Boulos nói, từ chối tiết lộ số tiền chuộc.

Ông Boulos cũng kêu gọi đối thoại khi lên án các cuộc khủng hoảng ngày càng nghiêm trọng tại Haiti.

Số vụ bắt cóc tăng trở lại

Những vụ bắt cóc quy mô lớn tại Haiti bắt đầu xuất hiện từ khoảng năm 2020 với 234 vụ được báo cáo, tăng 200% so với 78 vụ năm 2019, theo Liên Hợp Quốc.

Năm 2020, vụ bắt cóc và sát hại nữ sinh trung học Évelyne Sincère đã làm bùng nổ các cuộc biểu tình lớn, người dân yêu cầu chính phủ phải hành động.

Năm 2021, có 655 vụ bắt cóc được báo cáo, tăng 180% so với năm trước đó.

“Không một nhóm xã hội nào được tha; trong số các nạn nhân có công nhân, thương nhân, lãnh đạo tôn giáo, giáo sư, bác sĩ, nhà báo, nhà bảo vệ nhân quyền và cả công dân nước ngoài”, theo báo cáo của Liên Hợp Quốc tháng 2/2022.

Năm 2022, số vụ bắt cóc được báo cáo tăng lên 1.359 - hơn gấp đôi so với năm trước.

Năm 2023, số vụ bắt cóc tăng vọt lên 2.490, tăng 83% so với năm trước, với một báo cáo của Liên Hợp Quốc lưu ý rằng “các thành viên băng nhóm thậm chí mạo danh, đóng giả cảnh sát để thực hiện các vụ bắt cóc”.

Năm 2024, ít nhất 2.058 người được báo cáo bị bắt cóc. Trong năm đó, các băng nhóm đối đầu đã liên kết với nhau để tấn công các cơ sở hạ tầng trọng yếu của Chính phủ, đánh dấu một thời kỳ bất ổn mới trong lịch sử hỗn loạn của Haiti.

Đến năm 2025, số vụ bắt cóc giảm gần 40%, xuống còn 1.268 vụ được báo cáo. Tuy nhiên, hiện tại, số vụ bắt cóc đang gia tăng trở lại, và con số thực tế được cho là còn cao hơn nhiều do nhiều vụ không được báo cáo.

Khôi phục an ninh là ưu tiên hàng đầu

Thủ tướng Haiti Alix Didier Fils-Aimé phát biểu tại một cuộc họp bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc gần đây rằng việc khôi phục an ninh (tại Haiti) là ưu tiên hàng đầu.

Ông cho biết năm nay Haiti đang đào tạo 4.000 cảnh sát mới, cùng với 1.500 binh sĩ đã hoàn thành huấn luyện, nâng tổng số lên 15.000 binh sĩ mới trong 3 năm tới. Cuối tháng 9, Cảnh sát Quốc gia Haiti cũng thông báo nhiều sĩ quan đã được đào tạo để đàm phán với bọn bắt cóc.

“Chúng tôi đang củng cố lực lượng quốc gia để đối phó với các thách thức an ninh. Trước quy mô của các thách thức, sự hỗ trợ của các đối tác quốc tế đối với an ninh vẫn là điều thiết yếu”, ông Fils-Aimé nói.

Nhiệm vụ của lực lượng trấn áp băng nhóm do Liên Hợp Quốc hậu thuẫn đã được gia hạn hôm 29/9 trong cuộc họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Lực lượng này hiện có gần 1.600 nhân sự và con số này có thể sẽ tăng gấp đôi trong thời gian tới, theo bà Daniela Kroslak, Trợ lý Tổng thư ký và Trưởng phái bộ Văn phòng Hỗ trợ Liên Hợp Quốc tại Haiti.

“Trong 3 tháng tới, mọi thứ sẽ được đẩy mạnh đáng kể”, bà Daniela Kroslak nói với hãng AP.

“Tất cả chúng ta đều hy vọng, dĩ nhiên, rằng công thức mà cộng đồng quốc tế đã xây dựng để đối mặt với khủng hoảng tại Haiti sẽ mang lại kết quả mà người dân Haiti mong muốn, cần thiết và xứng đáng được hưởng”, bà nói tiếp.