Trả lời kiến nghị của cử tri TP Hà Nội, Bộ Xây dựng vừa có văn bản gửi Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội cùng Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội về đề xuất nghiên cứu thay thế phương pháp kiểm tra khí thải đối với ô tô sử dụng động cơ diesel.

Phương pháp hiện hành vẫn cần thiết để đánh giá đúng mức phát thải

Trước đó, cử tri TP Hà Nội phản ánh việc kiểm định khí thải bằng thao tác "đạp thốc ga" trong thời gian ngắn (khoảng 1 giây) có thể tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến động cơ và hệ thống truyền động của phương tiện.

Theo cử tri, trong bối cảnh Chính phủ đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, các quy trình kỹ thuật cũng cần được cập nhật theo hướng khoa học, an toàn, tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Vì vậy, cử tri đề nghị Bộ Xây dựng nghiên cứu thay thế các phương pháp thử nghiệm cơ học có nguy cơ rủi ro bằng các thiết bị đo hiện đại, chính xác hơn, vừa đáp ứng yêu cầu kiểm soát khí thải, vừa bảo đảm độ bền của phương tiện.

Phản hồi kiến nghị, Bộ Xây dựng cho biết chia sẻ với những lo ngại của cử tri về nguy cơ ảnh hưởng đến động cơ và tài sản của người dân trong quá trình kiểm tra khí thải xe diesel. Theo Bộ, đây là vấn đề cần được các cơ quan quản lý và cơ sở đăng kiểm thực hiện nghiêm túc, thận trọng.

Qua rà soát các quy định, cơ sở kỹ thuật và thực tiễn triển khai, Bộ Xây dựng cho rằng cần làm rõ bản chất của phép thử cũng như các biện pháp bảo đảm an toàn trong quá trình kiểm định.

Theo Bộ Xây dựng, phương pháp đang áp dụng là đo độ khói theo chu trình gia tốc tự do, không phải quy trình mới mà đã được sử dụng trong kiểm định xe cơ giới tại Việt Nam nhiều năm, đồng thời vẫn được nhiều quốc gia áp dụng để phát hiện các phương tiện diesel phát thải khói bất thường.

Bộ Xây dựng cũng giải thích thao tác thường được gọi là "đạp ga trong 1 giây" cần được hiểu đúng. Theo đó, khi kiểm tra, xe đứng yên, hộp số ở vị trí trung gian hoặc vị trí đỗ, hệ thống truyền lực không truyền mô-men tới bánh xe. Đăng kiểm viên chỉ đưa nhanh bàn đạp ga đến hết hành trình trong thời gian ngắn để thiết bị lấy mẫu khí thải rồi nhả ga ngay sau đó.

"Cần tạo chế độ gia tốc ngắn để xác định mức khói lớn nhất có thể phát sinh từ động cơ diesel. Nếu chỉ tăng ga chậm hoặc tăng ga một phần, kết quả đo có thể không phản ánh đúng tình trạng phát thải của phương tiện, đặc biệt với các xe có hệ thống nhiên liệu, kim phun, tăng áp hoặc quá trình cháy hoạt động không bảo đảm. Vì vậy, trong điều kiện hiện nay, chưa có đủ cơ sở để thay thế ngay phương pháp này bằng phương pháp khác", Bộ Xây dựng nêu rõ.

Rà soát quy trình, hướng tới áp dụng công nghệ hiện đại

Dù vậy, Bộ Xây dựng cũng thừa nhận phản ánh của cử tri xuất phát từ thực tiễn khi đội xe diesel đang lưu hành có sự khác biệt lớn về niên hạn sử dụng, công nghệ, tình trạng kỹ thuật và chế độ bảo dưỡng.

Theo Bộ, việc kiểm tra khí thải không được thực hiện một cách máy móc. Trước khi đo, cơ sở đăng kiểm phải kiểm tra sơ bộ tình trạng động cơ, dầu bôi trơn, nước làm mát, hiện tượng rò rỉ, tiếng kêu, rung động và các dấu hiệu bất thường khác. Nếu phương tiện không bảo đảm điều kiện an toàn hoặc có nguy cơ hư hỏng thì phải dừng kiểm tra, hướng dẫn chủ xe bảo dưỡng, sửa chữa trước khi tiếp tục kiểm định.

Bộ Xây dựng cho biết đã và sẽ tiếp tục chỉ đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ sở đăng kiểm; yêu cầu đăng kiểm viên thực hiện đúng quy trình, đúng thao tác, không gây phiền hà cho người dân, đồng thời không yêu cầu chủ phương tiện ký các cam kết mang tính hình thức hoặc làm phát sinh tâm lý lo ngại không cần thiết.

Đối với kiến nghị thay thế bằng các thiết bị, phương pháp kiểm tra hiện đại hơn, Bộ Xây dựng cho biết ghi nhận và thống nhất với định hướng đổi mới công nghệ kiểm định. Một số giải pháp như khai thác dữ liệu chẩn đoán trên xe, kiểm tra hệ thống xử lý khí thải hoặc sử dụng các thiết bị chuyên dụng hiện đại có nhiều ưu điểm, đặc biệt đối với các dòng xe diesel thế hệ mới.

Tuy nhiên, theo Bộ, việc áp dụng đồng loạt các phương pháp này cần có lộ trình phù hợp do đội xe đang lưu hành có nhiều chủng loại, nhiều thế hệ công nghệ khác nhau. Bên cạnh đó, cần chuẩn bị đồng bộ về hệ thống thiết bị, cơ sở dữ liệu, nguồn nhân lực và hoàn thiện các quy định kỹ thuật liên quan.

Trong thời gian tới, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục chỉ đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam rà soát quy trình kiểm tra khí thải diesel theo hướng an toàn, minh bạch và dễ thực hiện; tăng cường trách nhiệm của các cơ sở đăng kiểm; nghiên cứu phân loại phương pháp kiểm tra phù hợp với từng nhóm phương tiện và từng thế hệ công nghệ, đồng thời từng bước ứng dụng các phương pháp kiểm tra hiện đại hơn khi đáp ứng đủ điều kiện.

Theo Bộ Xây dựng, mục tiêu trước mắt là bảo đảm kiểm soát chặt chẽ khí thải nhằm bảo vệ môi trường, đồng thời bảo đảm an toàn cho phương tiện và quyền lợi chính đáng của người dân.