Ngô Bá Được (sinh năm 2001, quê Quảng Ninh) từng theo học ngành Ngôn ngữ Trung tại Trường Đại học Hạ Long trước khi giành học bổng toàn phần ngành Giáo dục Hán ngữ Quốc tế tại Trường Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh (Trung Quốc). Trong thời gian du học, anh tốt nghiệp với GPA 4.0, nằm trong top 5 toàn khóa.

Trở về Việt Nam, Ngô Bá Được thử sức ở nhiều vị trí, rồi trở thành nhân viên thu mua tại một doanh nghiệp Trung Quốc ở khu công nghiệp gần nhà.

Chia sẻ với PV Tri thức và Cuộc sống, Ngô Bá Được kể về những va vấp khi sử dụng ngoại ngữ trong môi trường thực tế, áp lực từ kỳ vọng của những người xung quanh và cách anh tìm hướng phát triển riêng sau khi tốt nghiệp.

- Khi mới sang Bắc Kinh với chứng chỉ HSK 4 nhưng gần như không hiểu người bản xứ giao tiếp, anh đã vượt qua cú sốc ngôn ngữ như thế nào?

Thực ra, khi còn ở Việt Nam, tôi nghĩ mình đã có HSK 4 thì khả năng tiếng Trung cũng tương đối ổn. Nhưng khi sang Bắc Kinh, tôi mới nhận ra tiếng Trung trong sách vở và tiếng Trung ngoài đời khác nhau khá nhiều.

Người bản xứ nói nhanh, có cách phát âm, dùng từ và diễn đạt riêng. Có những lúc người ta nói ngay trước mặt nhưng tôi vẫn không hiểu họ đang nói gì, muốn gì.

Tôi nhớ lần đầu đặt chân xuống sân bay Bắc Kinh, tôi bắt taxi về trường. Tài xế hỏi tôi đang ở Cổng Đông hay Cổng Tây. Đây là cách người Bắc Kinh thường dùng để xác định phương hướng, nhưng lúc đó tôi hoàn toàn không biết phải diễn đạt như thế nào.

Người Bắc Kinh khi nói chuyện cũng thường sử dụng âm uốn lưỡi. Nếu nói nhanh, những người chưa quen sẽ rất khó nghe. Mỗi lần mua hàng trực tuyến, khi shipper gọi điện báo giao hàng, tôi cũng có lúc không hiểu họ đang nói gì.

Thời gian đầu, tôi khá áp lực vì nhận ra những kiến thức đã học chưa đủ để giúp mình giao tiếp bình thường. Sau đó, tôi dần thay đổi cách học. Ngoài việc học trên lớp, tôi chú ý lắng nghe người bản xứ trò chuyện, để ý cách họ phát âm, dùng từ, ngắt nghỉ và diễn đạt trong từng tình huống.

Tôi cũng chủ động kết bạn với người Trung Quốc, cố gắng giao tiếp nhiều hơn để quen với việc sử dụng ngôn ngữ. Gặp từ nào chưa hiểu, tôi tìm cách tra cứu và ghi nhớ ngay trong ngữ cảnh thực tế.

Qua trải nghiệm đó, tôi nhận ra học ngoại ngữ không thể chỉ dựa vào sách vở hay chứng chỉ. Muốn sử dụng được ngôn ngữ, mình phải nghe, phải nói và va chạm với môi trường thực tế. Càng ngại giao tiếp thì càng khó tiến bộ, nên tôi tập chủ động hơn, dù ban đầu nói chưa tốt hoặc có lúc nghe chưa hiểu hết.

- Anh từng dành 12–14 giờ mỗi ngày cho việc học và tốt nghiệp với GPA 4.0, nằm trong top 5 toàn khóa. Áp lực lớn nhất trong quá trình đó là gì?

Áp lực lớn nhất với tôi có lẽ là sự kỳ vọng của gia đình, người thân và các thầy cô đã tận tình hướng dẫn mình trong suốt quá trình học tập.

Đặc biệt, khi làm luận văn tốt nghiệp, tôi nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, chỉ bảo từ thầy cô. Vì vậy, tôi luôn tự nhắc bản thân phải cố gắng hết sức, không chỉ vì mình mà còn để không phụ lòng những người đã tin tưởng và giúp đỡ mình.

Thực ra, tôi chưa bao giờ đặt mục tiêu phải trở thành thủ khoa hay đạt thành tích quá lớn. Tôi chỉ nghĩ đơn giản rằng đã đi học thì phải học cho đến nơi đến chốn. Những gì chưa hiểu thì cố gắng tìm hiểu, việc gì chưa làm tốt thì tìm cách cải thiện.

Có những giai đoạn tôi dành 12–14 tiếng mỗi ngày cho việc học, nhưng lúc đó cũng không nghĩ quá nhiều đến thứ hạng mình sẽ đạt được sau này.

Khi tốt nghiệp với GPA 4.0 và nằm trong top 5 toàn khóa, tôi rất vui. Tuy nhiên, với tôi, thành tích ấy giống như phần thưởng đi kèm sau một quá trình cố gắng, chứ không phải mục tiêu lớn nhất ngay từ đầu.

Điều quý giá hơn là những kiến thức đã học, những kỹ năng rèn luyện được và đặc biệt là những người bạn đến từ nhiều quốc gia khác nhau mà tôi có cơ hội gặp gỡ trong thời gian ở Bắc Kinh. Đó là những điều tôi nghĩ mình sẽ còn mang theo rất lâu sau khi rời giảng đường.

- Khi còn học ở Bắc Kinh, anh từng hình dung con đường nghề nghiệp sau tốt nghiệp như thế nào? Thực tế có khác với dự tính của anh không?

Khi còn học ở Bắc Kinh, tôi nghĩ với ngành Giáo dục Hán ngữ Quốc tế và kết quả học tập của mình, sau khi tốt nghiệp, tôi có thể theo đuổi con đường giảng dạy tiếng Trung.

Tôi cũng từng làm phiên dịch và thử sức với công việc kinh doanh, nên lúc đó nghĩ mình có thể phát triển theo một trong những hướng liên quan đến tiếng Trung.

Nhưng khi trở về Việt Nam và bắt đầu đi làm, tôi nhận ra thực tế có nhiều điều khác với những gì mình hình dung. Trên giảng đường, chúng tôi chủ yếu được trang bị kiến thức và kỹ năng học thuật. Còn khi đi làm, ngoài chuyên môn, mình phải biết giao tiếp với đồng nghiệp, phối hợp giữa các bộ phận, xử lý vấn đề phát sinh và chịu trách nhiệm về kết quả công việc.

Có những việc trước đây chưa từng được học trong trường nhưng khi đi làm lại phải tự tìm hiểu, giải quyết. Ngược lại, kiến thức đã học cũng không phải lúc nào có thể áp dụng nguyên vẹn vào thực tế.

Vì vậy, tôi dần hiểu rằng bằng cấp là một lợi thế, nhưng chưa phải tất cả. Sau khi tốt nghiệp, mình vẫn cần thời gian để học cách làm việc, hiểu môi trường doanh nghiệp và tích lũy kinh nghiệm.

Con đường nghề nghiệp có thể không giống hoàn toàn với dự tính ban đầu, nhưng mỗi công việc đều giúp tôi hiểu bản thân hơn và nhận ra mình còn cần bổ sung những gì.

- Sau khi từng làm phiên dịch và thử sức với lĩnh vực kinh doanh, vì sao anh quyết định trở thành nhân viên thu mua tại một doanh nghiệp Trung Quốc ở khu công nghiệp gần nhà?

Tôi lựa chọn công việc thu mua vì muốn hiểu sâu hơn về hoạt động thực tế của doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng lại ở việc sử dụng tiếng Trung để giao tiếp hay phiên dịch.

Trước đó, khi làm phiên dịch, tôi có cơ hội tiếp xúc với nhiều lĩnh vực khác nhau. Có lần, tôi phiên dịch cho một dự án về cây xanh. Do kiến thức chuyên môn về các loại cây còn hạn chế nên dù biết tiếng Trung, tôi vẫn gặp khó khăn khi truyền đạt một số nội dung.

Buổi phiên dịch cuối cùng vẫn thành công, phía khách hàng ký được hợp đồng. Tuy nhiên, sau trải nghiệm đó, tôi nhận ra mình còn rất nhiều điều phải học.

Tôi hiểu rằng biết ngoại ngữ không có nghĩa là hiểu hết mọi lĩnh vực. Muốn làm việc tốt, mình còn cần kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực tế.

Công việc thu mua cho tôi cơ hội tiếp xúc trực tiếp với nhà cung cấp, giá cả, chất lượng hàng hóa, thời gian giao hàng và nhu cầu của các bộ phận trong nhà máy. Tôi phải tìm hiểu sản phẩm, so sánh báo giá, xác nhận yêu cầu và xử lý những vấn đề phát sinh. Qua đó, tôi hiểu rõ hơn cách một doanh nghiệp vận hành.

Bên cạnh đó, công ty hiện tại có những người sếp và đồng nghiệp rất tốt. Mọi người hòa đồng, sẵn sàng chỉ bảo và giúp tôi học thêm nhiều kiến thức mới. Công ty nằm gần nhà cũng là một lợi thế, giúp tôi tiết kiệm thời gian đi lại và gần gũi với gia đình hơn.

- Khi lựa chọn công việc gần nhà thay vì tìm kiếm cơ hội ở các thành phố lớn hoặc theo đuổi công việc sát với ngành đã học, anh cân nhắc những yếu tố nào? Gia đình và những người xung quanh phản ứng ra sao?

Với tôi, mức lương và cơ hội phát triển rất quan trọng, nhưng không phải những yếu tố duy nhất. Tôi còn cân nhắc môi trường làm việc, những gì mình có thể học được và việc công việc đó có phù hợp với cuộc sống hay không.

Công việc hiện tại gần nhà, giúp tôi tiết kiệm thời gian đi lại và có điều kiện ổn định cuộc sống. Quan trọng hơn, đây vẫn là môi trường sử dụng tiếng Trung hằng ngày, đồng thời cho tôi cơ hội học thêm về hoạt động của doanh nghiệp.

Tôi không nghĩ cứ phải làm ở thành phố lớn hoặc làm đúng tên ngành đã học thì mới có cơ hội phát triển. Thực tế, tôi thấy Quảng Ninh quê mình cũng là địa phương năng động. Những năm gần đây, địa phương thu hút nhiều doanh nghiệp nước ngoài đến đầu tư. Đây thực sự là cơ hội đối với những người trẻ như tôi.

Khi tôi lựa chọn những công việc không trực tiếp gắn với chuyên ngành sau khi tốt nghiệp, những người xung quanh có góc nhìn khác nhau.

Có một khoảng thời gian tôi làm việc ở Hải Phòng, ngày nào cũng đi xe máy hơn 30 km để đến nơi làm việc. Bố mẹ ban đầu khá bất ngờ trước lựa chọn của tôi, nhưng sau đó hoàn toàn ủng hộ, miễn là con có công việc ổn định và có thể tự phát triển cuộc sống. Với bố mẹ, có lẽ điều quan trọng nhất vẫn là con cái trưởng thành, tự lập và tìm được hướng đi phù hợp.

Bạn bè có người cho rằng công việc hiện tại chưa thực sự tương xứng với thành tích học tập của tôi. Tôi hiểu vì sao mọi người có suy nghĩ đó. Một người đã dành nhiều năm du học, tốt nghiệp với kết quả tốt và được đào tạo chuyên sâu về tiếng Trung thường được kỳ vọng sẽ theo đuổi công việc liên quan trực tiếp đến chuyên ngành, chẳng hạn như giảng dạy, biên phiên dịch hoặc những vị trí đòi hỏi chuyên môn ngôn ngữ cao.

Các thầy cô cũng ngạc nhiên khi tôi không trực tiếp đứng lớp ngay sau khi tốt nghiệp. Đặc biệt, cô giáo hướng dẫn bên Trung Quốc thỉnh thoảng vẫn nhắn tin hỏi tôi có dự định quay lại Trung Quốc học thạc sĩ hay không. Khi tôi chia sẻ dự định của mình, cô cũng hoàn toàn ủng hộ.

Những phản ứng đó khiến tôi suy nghĩ nghiêm túc hơn về lựa chọn của bản thân. Tôi không cho rằng công việc thu mua đương nhiên tốt hơn công việc giảng dạy, cũng không nghĩ thành tích học tập không còn quan trọng. Điều tôi muốn là có cơ hội trải nghiệm môi trường làm việc thực tế, hiểu cách tiếng Trung được sử dụng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và phối hợp giữa các bộ phận.

Tôi cho rằng những quyết định này không có đúng hoặc sai tuyệt đối. Quan trọng là bản thân cảm thấy phù hợp, vui vẻ và có thể kiên định với lựa chọn của mình.

Tôi cũng không xem công việc hiện tại là sự từ bỏ những gì đã học, mà là một cách tiếp cận khác để hiểu sâu hơn về giá trị của chuyên ngành. Những năm tháng ở Bắc Kinh cho tôi nền tảng ngôn ngữ và phương pháp học tập; công việc hiện tại giúp tôi bổ sung kinh nghiệm thực tế, hiểu rõ hơn nhu cầu sử dụng tiếng Trung của người đi làm.

Nếu sau này có cơ hội quay lại với công việc giảng dạy, tôi nghĩ những trải nghiệm này sẽ giúp mình mang đến cho người học nhiều ví dụ gần gũi hơn. Thay vì chỉ giúp học viên ghi nhớ từ vựng hay hoàn thành bài tập, tôi muốn họ hiểu cách sử dụng tiếng Trung khi trao đổi với cấp trên, đồng nghiệp, nhà cung cấp và các bộ phận khác trong doanh nghiệp.

- Khi mới làm thu mua, anh gặp khó khăn lớn nhất ở khâu nào? Anh đã khắc phục ra sao?

Lúc mới làm thu mua, điều khó nhất với tôi là nắm bắt nhu cầu của các bộ phận và phối hợp để thông tin được thống nhất.

Công việc này không đơn giản là tìm một món hàng rồi mua về. Mình phải hiểu chính xác bộ phận sử dụng cần gì, tìm nhà cung cấp phù hợp, cân đối giá cả, chất lượng và thời gian giao hàng, đồng thời theo sát tiến độ.

Tôi từng gặp trường hợp do chưa có nhiều kinh nghiệm nên việc xác nhận nhu cầu chưa kỹ, chủ yếu trao đổi bằng miệng mà không lưu lại đầy đủ thông tin. Đến khi hàng được giao tới, bộ phận sử dụng phát hiện một số chi tiết không đúng yêu cầu nên không nhận hàng.

Lúc đó, các bên phải trao đổi lại để xác định vấn đề nằm ở đâu, thông tin nào chưa được thống nhất. Việc xử lý mất thời gian và ảnh hưởng đến tiến độ công việc chung.

Sau lần đó, tôi rút kinh nghiệm rằng trong công việc, mình nghĩ đã hiểu ý người khác chưa chắc có nghĩa là hai bên thực sự hiểu giống nhau. Những thông tin như mã hàng, quy cách, số lượng, yêu cầu kỹ thuật hay thời gian giao hàng đều cần được xác nhận rõ ràng, tốt nhất là có tin nhắn hoặc tài liệu để đối chiếu khi cần.

Tôi cũng học cách chủ động theo dõi tiến độ, trao đổi sớm khi có nguy cơ chậm giao hàng và phối hợp với các bộ phận liên quan, thay vì đợi đến khi vấn đề xảy ra mới xử lý.

Tôi thường đùa với mọi người rằng công ty cho mình một tỷ đồng mỗi tháng để tiêu, nếu tiêu không hết thì bị phạt. Nói vui vậy thôi, chứ thực tế công việc thu mua có khá nhiều áp lực.

Hàng cần mua nhiều, nếu mình không mua kịp thì các bộ phận khác có thể bị ảnh hưởng. Giá cả phải hợp lý, hàng hóa phải đúng yêu cầu và thời gian giao hàng cũng phải đáp ứng kế hoạch.

Qua thời gian, tôi hiểu rằng làm thu mua cần sự cẩn thận, chủ động và tinh thần trách nhiệm, chứ không chỉ cần khả năng giao tiếp hay thương lượng.

- Trước đây, anh thường đánh giá sự tiến bộ qua điểm số và thành tích học tập. Hiện tại, anh dựa vào những tiêu chí nào để đánh giá năng lực của bản thân?

Khi còn đi học, kết quả học tập là tiêu chí khá rõ ràng để tôi biết mình đang ở đâu. Điểm số cao hay thấp, bài thi làm tốt hay chưa tốt đều có thể nhìn thấy ngay.

Nhưng khi đi làm, tôi nhận ra năng lực của một người không thể chỉ đánh giá qua bằng cấp hay lượng kiến thức mà người đó có.

Hiện tại, tôi thường nhìn vào việc mình có xử lý công việc tốt hơn trước hay không. Chẳng hạn, khi nhận một yêu cầu mua hàng, tôi có hiểu đúng nhu cầu ngay từ đầu không, có biết đặt những câu hỏi cần thiết để tránh sai sót không, có tìm được phương án phù hợp về giá cả và thời gian giao hàng không.

Khi phát sinh vấn đề, tôi có bình tĩnh tìm nguyên nhân và phối hợp với các bên để giải quyết hay không. Đó là những điều tôi quan tâm nhiều hơn trước.

Một tiêu chí nữa là khả năng giao tiếp và làm việc với mọi người. Trong môi trường doanh nghiệp Trung Quốc, tiếng Trung rất quan trọng, nhưng chỉ biết nghe và nói thôi chưa đủ. Mình còn phải hiểu nội dung công việc, biết cách trao đổi rõ ràng và chú ý đến ngữ cảnh để tránh hiểu nhầm.

Tôi cũng đánh giá sự tiến bộ qua những sai sót của bản thân. Nếu một lỗi đã từng xảy ra mà sau này tôi biết cách phòng tránh, hoặc một công việc trước đây phải hỏi nhiều người nhưng giờ có thể tự xử lý tốt hơn, thì đó cũng là tiến bộ.

Tôi vẫn tự hào về kết quả học tập trước đây. Tuy nhiên, bây giờ tôi hiểu rằng thành tích học tập cho thấy mình đã làm tốt trong một giai đoạn, còn năng lực thực tế phải được chứng minh qua cách mình làm việc mỗi ngày.

- Trong 2–3 năm tới, anh đặt mục tiêu gì cho công việc thu mua? Anh có dự định trở lại với việc chia sẻ hoặc giảng dạy tiếng Trung không?

Trong 2–3 năm tới, trước mắt tôi muốn làm tốt hơn công việc thu mua, hiểu sâu hơn về quy trình mua hàng, cách làm việc với nhà cung cấp, kiểm soát chi phí và phối hợp với các bộ phận trong doanh nghiệp.

Tôi cũng muốn nâng cao khả năng xử lý tình huống để khi có vấn đề phát sinh, mình chủ động tìm được phương án giải quyết, thay vì chỉ chờ người khác hướng dẫn. Dù thế nào, công việc chính vẫn cần được ưu tiên và tôi muốn hoàn thành tốt trách nhiệm của mình tại công ty.

Song song với công việc hiện tại, tôi muốn tiếp tục chia sẻ kiến thức tiếng Trung gắn với thực tế đi làm. Tôi được đào tạo về Sư phạm tiếng Trung nên vẫn rất quan tâm đến việc giảng dạy.

Qua những trải nghiệm của mình, tôi nhận ra nhiều người học tiếng Trung khá lâu, thậm chí có chứng chỉ HSK 4, nhưng khi bước vào môi trường doanh nghiệp lại gặp khó khăn trong giao tiếp.

Trong quá trình phỏng vấn ứng viên cho vị trí trợ lý thu mua, tôi từng gặp trường hợp người đã có chứng chỉ HSK nhưng khi được hỏi những câu đơn giản bằng tiếng Trung lại không thể trả lời hoặc nghe không hiểu.

Điều đó khiến tôi nghĩ rằng việc học tiếng Trung cần gắn nhiều hơn với tình huống thực tế, thay vì chỉ tập trung vào từ vựng, ngữ pháp và bài thi.

Tôi muốn chia sẻ những nội dung xoay quanh công việc của mình, cách tiếng Trung được sử dụng trong môi trường công sở và những tình huống mà người lao động có thể gặp phải. Tôi muốn kết hợp kiến thức nền tảng trong sách với những trải nghiệm thực tế đã có.

Tôi không nghĩ mình đã biết hết mọi thứ. Nhưng chính vì vẫn đang làm việc trong doanh nghiệp, tôi có cơ hội tiếp tục học hỏi và cập nhật kiến thức mỗi ngày.

Về lâu dài, tôi mong muốn xây dựng một hướng giảng dạy tiếng Trung thiết thực hơn, giúp người học không chỉ có chứng chỉ mà còn có thể nghe hiểu, giao tiếp và tự tin sử dụng ngôn ngữ trong công việc.

Với tôi, đó cũng là cách kết nối những gì đã học ở trường với kinh nghiệm tích lũy ngoài thực tế. Con đường này có thể không giống dự định ban đầu, nhưng tôi tin mỗi trải nghiệm đều có giá trị nếu mình biết cách học hỏi từ nó.

- Cảm ơn anh đã dành thời gian chia sẻ!