Trong hành trình xây dựng những thành phố đáng sống, Copenhagen của Đan Mạch là một trường hợp đáng chú ý. Từ mạng lưới đường dành cho xe đạp, những không gian công cộng thân thiện đến các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu, thủ đô Đan Mạch cho thấy phát triển đô thị bền vững không đơn thuần là câu chuyện về kiến trúc hay môi trường, mà trước hết là câu chuyện về chất lượng sống của cư dân. Với Hà Nội, quá trình đô thị hóa nhanh và những áp lực về giao thông, ô nhiễm không khí, ngập úng đặt ra nhu cầu tìm kiếm những mô hình phát triển phù hợp. Kinh nghiệm từ Copenhagen vì thế có thể gợi mở nhiều hướng đi thiết thực cho Thủ đô Việt Nam.
Tư duy quy hoạch lấy con người làm trung tâm
Một trong những điểm nổi bật của Copenhagen là tư duy quy hoạch lấy con người làm trung tâm. Trong định hướng phát triển đến năm 2035, chính quyền thành phố nhấn mạnh mục tiêu kết hợp chất lượng sống hằng ngày với đổi mới đô thị, tạo điều kiện để người dân đi xe đạp, vui chơi tại các khu vực xanh, sinh hoạt cộng đồng và tiếp cận những không gian ven mặt nước.
Điều đáng chú ý là các mục tiêu này không tồn tại như những khẩu hiệu riêng lẻ. Chúng được cụ thể hóa trong cách tổ chức đường phố, bố trí tiện ích và kết nối các khu dân cư. Một công viên nhỏ, một vỉa hè đủ rộng hay một tuyến đường an toàn cho người đi xe đạp đều có thể góp phần cải thiện đời sống thường nhật. Khi những không gian như vậy được kết nối thành mạng lưới, thành phố không chỉ xanh hơn về cảnh quan mà còn tạo điều kiện để cư dân vận động nhiều hơn, giao tiếp nhiều hơn và giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cơ giới.
Một góc thành phố Copenhagen. Ảnh: Ambassadorcruiseline.com
Bài học thứ hai nằm ở tổ chức giao thông. Copenhagen có khoảng 400 km đường dành cho xe đạp cùng hơn 25 cây cầu dành cho người đi bộ và xe đạp, tạo nên mạng lưới kết nối tương đối thuận tiện trong đô thị. Theo thông tin của chính quyền thành phố, người dân di chuyển bằng xe đạp tổng cộng hơn 2,7 triệu km mỗi ngày làm việc. Thành quả này gắn với quá trình đầu tư cơ sở hạ tầng kéo dài nhiều năm, nhằm biến xe đạp thành một lựa chọn an toàn, thuận tiện trong sinh hoạt hằng ngày.
Kinh nghiệm ấy cho thấy muốn khuyến khích giao thông xanh, không thể chỉ kêu gọi người dân thay đổi thói quen. Thành phố phải tạo ra những điều kiện vật chất tương ứng: làn đường liên tục, nút giao an toàn, bãi đỗ xe phù hợp và khả năng kết nối với phương tiện công cộng. Khi việc đi bộ hoặc đi xe đạp trở nên thuận tiện hơn, người dân mới có động lực giảm sử dụng xe cá nhân trong những hành trình phù hợp.
Đối với Hà Nội, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng. Mật độ giao thông lớn, tình trạng ùn tắc và áp lực ô nhiễm khiến việc chuyển đổi phương thức di chuyển trở thành một yêu cầu cấp thiết. Phát triển đường sắt đô thị, xe buýt sạch, đường đi bộ và mạng lưới xe đạp công cộng cần được xem là những bộ phận liên kết của một hệ thống thống nhất, thay vì các dự án tách rời. Đồng thời, quy hoạch khu dân cư, trường học, cơ sở y tế và nơi làm việc cần tính đến khả năng tiếp cận bằng phương tiện công cộng, qua đó giảm nhu cầu di chuyển bằng xe cá nhân.
Kết hợp không gian xanh với khả năng thích ứng khí hậu
Một khía cạnh khác đáng học hỏi từ Copenhagen là cách kết hợp không gian xanh với khả năng thích ứng khí hậu. Theo quy hoạch đô thị của thành phố, cây xanh, mái nhà xanh, mặt nước và các giải pháp quản lý nước mưa cần được tích hợp vào quá trình xây dựng, cải tạo đô thị. Mục tiêu không chỉ là giảm phát thải mà còn hạn chế thiệt hại do mưa lớn, ngập lụt và các hiện tượng thời tiết cực đoan, đồng thời tạo thêm không gian cho nghỉ ngơi, giải trí và hoạt động cộng đồng.
Tư duy này đặc biệt có ý nghĩa đối với Hà Nội, nơi những đợt mưa lớn có thể gây ngập cục bộ, trong khi mật độ xây dựng cao tạo thêm áp lực lên hệ thống thoát nước và làm suy giảm diện tích thấm nước tự nhiên. Bên cạnh việc nâng cấp hạ tầng thoát nước, thành phố có thể tăng cường các giải pháp dựa vào thiên nhiên như bảo vệ hồ, ao và hành lang sông, mở rộng công viên, tăng diện tích cây xanh, sử dụng vật liệu lát có khả năng thấm nước và phát triển những không gian công cộng có thể đảm nhiệm chức năng điều tiết nước mưa. Những giải pháp này cần được tính toán phù hợp với điều kiện địa hình, thủy văn và đặc điểm khí hậu địa phương.
Tuy nhiên, đô thị xanh không thể chỉ được đánh giá qua những công trình mới hay các khu vực cảnh quan được đầu tư đẹp mắt. Một thành phố đáng sống còn phải bảo đảm người dân ở những khu vực khác nhau đều có khả năng tiếp cận công viên, trường học, cơ sở y tế, giao thông công cộng và các dịch vụ thiết yếu. Nếu không gian xanh chỉ tập trung tại một số khu đô thị mới, trong khi những khu dân cư đông đúc vẫn thiếu cây xanh và không gian sinh hoạt chung, lợi ích của quá trình chuyển đổi sẽ khó được phân bổ đồng đều.
Đây cũng là vấn đề Hà Nội cần quan tâm trong quá trình triển khai Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, được phê duyệt vào tháng 5/2026. Quy hoạch đặt mục tiêu xây dựng Hà Nội thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại, phát triển theo hướng đa cực, đa trung tâm và lấy con người làm trung tâm. Định hướng này tạo cơ sở để thành phố tái tổ chức không gian đô thị, giảm áp lực cho khu vực trung tâm, kết nối các khu dân cư với hệ thống giao thông công cộng và dành thêm không gian cho cây xanh, tiện ích công cộng.
Một bước đi đáng chú ý khác là việc Hà Nội triển khai thí điểm vùng phát thải thấp từ tháng 7/2026 theo lộ trình đã công bố. Chính sách hướng tới kiểm soát phương tiện gây ô nhiễm, khuyến khích giao thông công cộng và thúc đẩy sử dụng phương tiện sạch. Để đạt hiệu quả lâu dài, việc hạn chế phương tiện cần song hành với mở rộng lựa chọn đi lại thuận tiện, tăng cường kết nối xe buýt với đường sắt đô thị, cải thiện hạ tầng đi bộ và hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện phù hợp.
Từ Copenhagen đến Hà Nội, bài học cốt lõi không nằm ở việc sao chép nguyên mẫu một thành phố châu Âu, mà ở cách biến mục tiêu phát triển bền vững thành những cải thiện cụ thể trong đời sống hằng ngày. Hà Nội có điều kiện khí hậu, lịch sử, mật độ dân cư và cấu trúc đô thị khác biệt, vì vậy mỗi giải pháp cần được điều chỉnh theo thực tế địa phương. Những kinh nghiệm quốc tế chỉ thực sự hữu ích khi được chuyển hóa thành chính sách phù hợp, có nguồn lực thực hiện và cơ chế đánh giá hiệu quả rõ ràng.
Cuối cùng, thành công của một đô thị xanh không chỉ thể hiện qua số lượng công viên, chiều dài đường dành cho xe đạp hay tỷ lệ phương tiện sử dụng năng lượng sạch. Thước đo quan trọng hơn là người dân có hít thở không khí trong lành hơn, đi lại an toàn hơn, ít mất thời gian vì ùn tắc, có thêm không gian vui chơi và được bảo vệ tốt hơn trước những tác động của biến đổi khí hậu hay không. Khi chất lượng sống trở thành tiêu chí xuyên suốt của quy hoạch và quản trị, mục tiêu xây dựng Hà Nội xanh, văn minh, hiện đại mới có thể gắn với những thay đổi bền vững trong đời sống của từng người dân.
----------------------
Tài liệu tham khảo:
Copenhagen Municipality, Our Copenhagen: Visions and goals for urban life in Copenhagen 2035 / Cơ quan Quản trị Khí hậu, Môi trường và Kỹ thuật, Thành phố Copenhagen.
