Trong một ngôi mộ cổ gần 2.800 năm tuổi ở Siberia (Nga), các nhà khảo cổ tìm thấy hàng nghìn hạt cần sa cùng những lọn tóc người còn được bảo quản khá tốt. Kết quả phân tích cho thấy trong tóc có dấu vết của các chất liên quan đến cần sa, làm dấy lên nghi vấn loài cây này từng được sử dụng trong những nghi lễ tang ma, thậm chí để trấn an người trước khi bị hiến tế.
Phát hiện được thực hiện tại khu khảo cổ Tunnug, thuộc thung lũng Uyuk ở miền nam Siberia. Đây là một khu mộ lớn của người Scythia, cộng đồng du mục cổ đại từng sinh sống trên những vùng thảo nguyên rộng lớn của châu Á và châu Âu.
Bên trong gò mộ, nhóm nghiên cứu phát hiện 4 công trình bằng gỗ với nhiều quan tài được làm từ thân cây. Phía trên là hài cốt của những con ngựa được chôn theo người chết, một tập tục từng xuất hiện trong các nghi lễ tang ma của người Scythia.
Đáng chú ý, các nhà khảo cổ còn tìm thấy hơn 1.000 hạt cần sa nguyên vẹn và khoảng 500 mảnh hạt nằm trong khu vực chôn cất. Những hạt này có niên đại khoảng năm 800 - 760 trước Công nguyên.
Ban đầu, việc tìm thấy hạt cần sa chưa đủ để kết luận người xưa sử dụng chúng nhằm tạo cảm giác say. Bởi từ hàng nghìn năm trước, loài cây này đã được dùng để lấy sợi làm dây thừng, dệt vải hoặc lấy hạt ép dầu.
Các nhà khoa học sau đó quyết định kiểm tra những lọn tóc người được tìm thấy trong cùng ngôi mộ. Kết quả cho thấy chúng có dấu vết của cannabinol (CBN), chất hình thành khi THC trong cần sa bị biến đổi theo thời gian. Một số tín hiệu hóa học cũng phù hợp với THC, hợp chất có thể gây ra trạng thái say khi sử dụng cần sa.
Theo nhà khảo cổ Gino Caspari, tác giả chính của nghiên cứu, việc tìm thấy cả hạt cần sa và những chất liên quan đến cần sa trong tóc người cho thấy loài cây này có thể đã được sử dụng vì tác dụng gây say, thay vì chỉ phục vụ sinh hoạt hằng ngày.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu chưa xác định được người xưa đã dùng cần sa bằng cách nào, cũng như lượng họ sử dụng là bao nhiêu.
Việc người Scythia biết đến cần sa từ thời cổ đại vốn không phải chuyện mới. Vào thế kỷ V trước Công nguyên, nhà sử học Hy Lạp Herodotus từng mô tả người Scythia hít khói bốc lên khi đốt cây gai dầu. Trước đây, các nhà khảo cổ cũng từng phát hiện dấu vết sử dụng cần sa trong một khu nghĩa địa ở Trung Quốc có niên đại khoảng 2.500 năm.
So với những phát hiện trước đó, các mẫu vật ở Siberia có niên đại sớm hơn khoảng 300 năm. Đây được xem là bằng chứng trực tiếp có niên đại xác định sớm nhất hiện nay về việc con người sử dụng cần sa vì tác dụng gây say, dù thói quen này có thể đã xuất hiện từ lâu hơn.
Hiện các nhà khoa học đang tiếp tục phân tích những hạt cần sa cổ để tìm hiểu nguồn gốc và quá trình con người sử dụng loài cây này.
