Mang tên khoa học Welwitschia mirabilis, loài cây này được xem là một trong những thực vật độc đáo nhất hành tinh. Chúng chỉ phân bố tự nhiên tại sa mạc Namib, trải dài qua Namibia và một phần Angola, nơi lượng mưa cực thấp nhưng thường xuyên xuất hiện sương mù từ Đại Tây Dương. Nhà thực vật học người Áo Friedrich Welwitsch phát hiện loài cây này vào năm 1859.
Thoạt nhìn, Welwitschia trông giống một đống lá khô bị xé rách nằm trên mặt đất hơn là một sinh vật sống. Tuy nhiên, phần thân cây rất ngắn, hóa gỗ và phát triển theo chiều ngang, trong khi bộ rễ cắm sâu xuống đất để tìm nguồn nước. Đặc điểm kỳ lạ nhất là mỗi cây chỉ có hai lá thật duy nhất trong suốt vòng đời. Hai chiếc lá này liên tục phát triển từ phần gốc, nhưng theo thời gian bị gió, cát và sự khô hạn xé thành nhiều dải dài, tạo nên hình dáng rối rắm đặc trưng.
Welwitschia cũng nổi tiếng nhờ tuổi thọ đáng kinh ngạc. Nhiều cá thể được ước tính sống hàng trăm đến hơn 1.000 năm, thậm chí một số cây có thể tồn tại lâu hơn. Điều đó có nghĩa là những cá thể lớn tuổi nhất đã bắt đầu sinh trưởng từ thời Trung cổ và tiếp tục tồn tại giữa môi trường gần như không thuận lợi cho thực vật.
Điều giúp Welwitschia tồn tại không chỉ là bộ rễ đặc biệt mà còn là khả năng tận dụng sương mù ven biển. Sa mạc Namib chịu ảnh hưởng của dòng hải lưu lạnh Benguela, khiến hơi ẩm từ Đại Tây Dương thường xuyên ngưng tụ thành những màn sương dày vào ban đêm. Những giọt nước đọng trên lá chảy xuống mặt đất, bổ sung độ ẩm cho vùng rễ. Cây cũng có hệ thống rễ cọc và rễ phụ giúp khai thác nguồn nước dưới lòng đất.
Cây Welwitschia mirabilis với hai chiếc lá dài bị xé thành nhiều dải giữa sa mạc Namib. Ảnh: Royal Botanic Gardens, Kew
Một đặc điểm khác ít người biết là Welwitschia thuộc nhóm thực vật hạt trần, có quan hệ họ hàng xa với cây lá kim và cây tuế. Loài này có cây đực và cây cái riêng biệt, sinh sản bằng các nón phấn và nón hạt chứ không tạo hoa như những thực vật quen thuộc. Hạt của chúng có cánh mỏng, giúp phát tán nhờ gió.
Dù thích nghi đáng kinh ngạc, Welwitschia vẫn chịu tác động từ biến đổi khí hậu, sự thay đổi lượng sương mù và các yếu tố môi trường khác. Loài cây này cũng được bảo vệ tại Namibia vì giá trị sinh học và biểu tượng quốc gia. Đối với các nhà khoa học, Welwitschia không đơn thuần là một sinh vật sống lâu năm mà còn là minh chứng cho khả năng tiến hóa phi thường của thực vật trước những điều kiện khắc nghiệt nhất trên Trái Đất.
