Từ ngày 1/1/2026, Nghị định số 296/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, thay thế Nghị định 166/2013 sau 12 năm áp dụng. Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm lớn của dư luận là quy định về khấu trừ một phần lương hoặc thu nhập để thi hành quyết định xử phạt vi phạm giao thông. Không ít ý kiến lo ngại quy định này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận đầy đủ dưới góc độ pháp lý, đây không phải là quy định mới cũng như không phải là hình phạt bổ sung đối với người vi phạm.

Trao đổi với báo chí, luật sư Diệp Năng Bình – Trưởng Văn phòng Tinh Thông Luật, Đoàn Luật sư TP.HCM khẳng định: “Khấu trừ lương/thu nhập không phải là một hình phạt mới. Về bản chất pháp lý, đây là biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, chỉ áp dụng khi người vi phạm không tự nguyện chấp hành việc nộp phạt trong thời hạn luật định, dù quyết định xử phạt đã có hiệu lực. Nói cách khác, người dân chỉ bị khấu trừ lương khi đã vi phạm, đã bị xử phạt hợp pháp nhưng cố tình không nộp phạt. Nếu chấp hành đầy đủ, đúng thời hạn, quy định này hoàn toàn không phát sinh".

Theo luật sư Diệp Năng Bình, một cá nhân chỉ bị áp dụng biện pháp cưỡng chế khấu trừ lương hoặc thu nhập khi đồng thời đáp ứng đủ các điều kiện: Có quyết định xử phạt vi phạm hành chính đã có hiệu lực pháp luật; Đã hết thời hạn tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt; Người vi phạm không tự nguyện nộp phạt; Có lương hoặc thu nhập hợp pháp, ổn định; Có quyết định cưỡng chế của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Các đối tượng có thể bị áp dụng biện pháp này bao gồm: Cán bộ, công chức, viên chức; lực lượng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân; người làm việc trong tổ chức cơ yếu; người lao động hưởng lương hoặc thu nhập tại cơ quan, tổ chức; người có thu nhập theo mùa vụ, ngắn hạn; và cả những người đang hưởng chế độ hưu trí theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội.

"Ở góc độ quản lý nhà nước, đây là biện pháp nhằm tăng hiệu lực, tính nghiêm minh của pháp luật, khắc phục tình trạng chây ỳ, né tránh nộp phạt kéo dài, đồng thời bảo đảm công bằng giữa người tự giác chấp hành và người cố tình không chấp hành", luật sư Diệp Năng Bình nói thêm.

Có xâm phạm quyền lợi người lao động?

Trước những lo ngại cho rằng khấu trừ lương là xâm phạm quyền lợi người lao động, luật sư Diệp Năng Bình cho rằng cần nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện. Pháp luật lao động không tuyệt đối cấm khấu trừ lương, mà chỉ cấm việc khấu trừ trái pháp luật hoặc không có căn cứ hợp pháp.

"Trong trường hợp này, việc khấu trừ được thực hiện theo quyết định cưỡng chế của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, không phải do doanh nghiệp hay đơn vị trả lương tự ý áp đặt. Đơn vị trả lương chỉ có trách nhiệm phối hợp thực hiện, không phải là chủ thể quyết định việc khấu trừ, qua đó tránh phát sinh tranh chấp lao động và bảo đảm ổn định quan hệ lao động. Đặc biệt, mục tiêu của biện pháp cưỡng chế này không nhằm gây khó khăn hay triệt tiêu nguồn sống của người vi phạm, mà chỉ để thi hành quyết định xử phạt đã có hiệu lực pháp luật. Do đó, việc khấu trừ phải tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc bảo vệ người lao động", luật sư Diệp Năng Bình chia sẻ.

Theo luật sư Diệp Năng Bình, Điều 13 Nghị định 296/2025 quy định rất rõ: Chỉ được khấu trừ một phần lương hoặc thu nhập, không được khấu trừ toàn bộ, và có thể khấu trừ nhiều lần.

Cụ thể, đối với tiền lương, lương hưu: Mức khấu trừ mỗi lần không quá 30% tổng số tiền lương hoặc lương hưu thực trả hằng tháng sau khi đã trích nộp các khoản bảo hiểm và thuế, đồng thời phải bảo đảm điều kiện sinh hoạt tối thiểu của người bị khấu trừ và người được họ nuôi dưỡng. Đối với các khoản thu nhập khác: Mức khấu trừ mỗi lần không quá 50% tổng thu nhập hằng tháng, nhưng vẫn phải bảo đảm điều kiện sinh hoạt tối thiểu theo quy định pháp luật.

Dù mang ý nghĩa tích cực trong việc nâng cao kỷ cương pháp luật, các chuyên gia cho rằng khâu thực thi quy định này cần hết sức thận trọng. Quy trình ra quyết định cưỡng chế phải minh bạch, đúng thẩm quyền; mức khấu trừ cần được hướng dẫn cụ thể, tránh áp dụng máy móc; người vi phạm phải được thông báo đầy đủ, rõ ràng và có quyền khiếu nại, khiếu kiện nếu cho rằng quyết định cưỡng chế trái pháp luật.

Hiểu đúng để không hoang mang, thực hiện đúng để pháp luật đi vào cuộc sống - đó cũng chính là tinh thần cốt lõi của quy định khấu trừ lương khi thi hành quyết định xử phạt vi phạm giao thông theo Nghị định 296/2025.