Rằm tháng Chạp (15 tháng 12 Âm lịch) là một trong những lễ cúng quan trọng trước Tết Nguyên đán và là một trong những ngày rằm được coi trọng đặc biệt trong năm. Vào ngày này, các gia đình thường chuẩn bị mâm cỗ để thắp hương khấn tổ tiên và thần linh.
Rằm nên cúng mặn hay cúng chay mới đúng?
Có người cho rằng rằm phải cúng chay để giữ sự thanh tịnh, có người lại quen chuẩn bị mâm mặn để tỏ lòng thành. Sự khác biệt trong quan niệm khiến nhiều gia đình lo lắng mình đang làm sai. Để hiểu đúng bản chất nghi lễ và thực hành phù hợp với văn hóa Việt, cần xem xét nghi lễ cúng rằm dưới góc độ phong tục truyền thống, tín ngưỡng dân gian và đời sống hiện đại.
Cúng rằm vốn mang ý nghĩa tri ân, tưởng nhớ và giữ sự kết nối tâm linh giữa con cháu và thần linh - gia tiên. Đây là thời điểm âm - dương được cho là hài hòa, thích hợp để con người thể hiện lòng kính trọng và cầu mong bình an. Bản chất của lễ cúng không nằm ở việc dùng đồ mặn hay đồ chay, mà nằm ở sự trang nghiêm, thanh tịnh và tâm thành.
Từ xa xưa, người Việt coi rằm tượng trưng cho sự tròn đầy, đủ đầy. Mọi nghi lễ đều hướng đến sự chỉnh chu, sạch sẽ và đúng mực. Vì vậy, mâm cúng có thể thay đổi tùy điều kiện gia đình, miễn giữ được sự trọn vẹn trong tâm.
Cúng chay vào ngày rằm?
Cúng chay thường gắn với yếu tố thanh tịnh. Nhiều gia đình tin rằng ngày rằm là thời điểm cần hạn chế sát sinh để giữ sự an hòa, nên chọn mâm chay.
Trong các truyền thống Phật giáo, cúng chay là hành vi thể hiện lòng từ bi và tránh tạo nghiệp sát. Vì vậy, những gia đình có thờ Phật hoặc hướng đến đời sống tâm linh nhẹ nhàng thường ưu tiên mâm chay trong ngày rằm.
Thực tế đời sống hiện đại cũng cho thấy mâm chay vừa dễ chuẩn bị, vừa sạch sẽ, phù hợp với những gia đình sống ở thành thị, không có nhiều thời gian bày biện cầu kỳ.
Có gia đình vẫn duy trì cúng mặn
Cúng mặn bắt nguồn từ các nghi lễ truyền thống của văn hóa Việt, khi các lễ vật thường được chuẩn bị theo quan niệm “mâm cao cỗ đầy”.
Cúng mặn thể hiện sự chu đáo trong thờ cúng tổ tiên, đặc biệt trong những gia đình coi trọng phong tục cổ truyền. Một đĩa thịt luộc, miếng cá kho hay chén canh là những món gần gũi, thể hiện sự no đủ, sung túc đó cũng là giá trị tinh thần được đề cao.
Ở nhiều vùng quê, người dân vẫn giữ thói quen cúng mặn vì cho rằng ông bà thích hưởng hương vị quen thuộc từ đời sống thường nhật.
Theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam, lễ vật không quyết định sự linh thiêng. Người ta tin rằng “trọng tâm chứ không trọng lễ”, vì vậy cả mâm chay lẫn mâm mặn đều không làm thay đổi ý nghĩa nghi lễ nếu được chuẩn bị với lòng kính.
Gia tiên được tưởng nhớ qua tấm lòng, không phải qua sự phong phú hay giá trị của đồ cúng.
Phong thủy ứng dụng cũng cho rằng năng lượng của nghi lễ đến từ sự sạch sẽ, ngăn nắp và ý thức thành tâm, không đến từ loại lễ vật trên mâm cúng.
Cả hai cách đều đúng, nhưng cần dựa vào đối tượng thờ cúng:
Nếu có bàn thờ Phật trong nhà, mâm cúng rằm dâng lên Phật nhất định phải là mâm chay để giữ sự thanh tịnh.
Nếu cúng gia tiên, gia chủ có thể chọn mâm chay hoặc mâm mặn tùy truyền thống gia đình.
Nếu cúng Thổ Công - Thần Linh, mâm cúng có thể đơn giản, không nhất thiết phải mâm mặn.
Như vậy, không có quy định bắt buộc. Gia chủ có thể linh hoạt chọn mâm phù hợp với văn hóa thờ cúng của gia đình mình.
Dù chọn mâm chay hay mâm mặn, điều quan trọng nhất là lễ vật phải tươi mới và sạch sẽ. Không bày thức ăn ôi thiu hoặc nấu lại từ thực phẩm cũ.
Bàn thờ cần lau dọn trước khi cúng để tạo không gian trang nghiêm.
Nước sạch và hoa tươi là hai lễ vật không thể thiếu trong mọi nghi lễ rằm vì tượng trưng cho sự thanh khiết.
Hương nên thắp một hoặc ba nén tùy thói quen, không bắt buộc phải theo quan niệm tuyệt đối nào.
Việc khấn vái cần gọn gàng, rõ ràng, không cầu xin quá mức mà chỉ nên trình bày lòng kính và mong cầu bình an.
Lễ cúng rằm tháng Chạp có nên thực hiện trước ngày 15?
Với cuộc sống bận rộn có thể khiến nhiều người không thể cúng đúng vào ngày 15 Âm lịch. Thêm vào đó, cuối năm cũng là thời điểm mọi người tất bật với công việc, mua sắm, và chuẩn bị cho các hoạt động đón Tết.
Theo quan niệm xưa, có thể cúng rằm tháng Chạp trước một vài ngày nếu điều kiện không cho phép, miễn là giữ được lòng thành kính và thái độ trang nghiêm. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng không nên cúng quá sớm. Nếu không thể cúng đúng ngày, nên chọn một ngày gần với rằm nhất có thể, ví dụ như ngày 14 Âm lịch hoặc thậm chí là 13 Âm lịch.
Dù cúng trước, gia chủ cần đảm bảo mâm cúng và các nghi thức truyền thống được thực hiện đúng, đầy đủ và trang trọng.
Năm nay, rằm tháng Chạp rơi vào thứ Ba ngày 14/1 Dương lịch, là ngày làm việc trong tuần. Những gia đình quá bận vào ngày này có thể sắp xếp cúng trước từ ngày 14 tháng Chạp (tức thứ Hai ngày 13/1).
Việc cúng rằm tháng Chạp tốt nhất nên được thực hiện vào buổi sáng hoặc chiều tối, không nên cúng quá muộn. Điều quan trọng nhất trong lễ cúng rằm tháng Chạp vẫn là lòng thành kính và sự tưởng nhớ đến tổ tiên.
* Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo
