Tại Chỉ thị 09 ngày 19-3 về tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính giao Bộ Công Thương đẩy mạnh sử dụng xăng sinh học E10, rà soát các điều kiện để sớm triển khai lộ trình chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học E10 trong tháng 4-2026 để góp phần giảm 10% lượng tiêu thụ xăng khoáng.
Đẩy sớm lộ trình xăng E10
Theo ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, nhiên liệu sinh học không chỉ xăng E5 hay E10 mà còn có biodiesel như B5, B10. Việc sử dụng nhiên liệu sinh học giúp Việt Nam giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, góp phần thực hiện các mục tiêu bảo vệ môi trường, chuyển đổi xanh và giảm phát thải mà Việt Nam đã cam kết tại COP26. "Nếu mỗi năm Việt Nam tiêu thụ khoảng 26 triệu m³ xăng dầu, thì với tỉ lệ phối trộn 10%, lượng nhiên liệu hóa thạch được thay thế là rất đáng kể. Khi chương trình được triển khai hiệu quả và tiến tới các mức cao hơn như E15, E20 hoặc B15, B20 tương tự một số quốc gia đã áp dụng, hiệu quả giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu sẽ càng rõ rệt" - ông Bảo tính toán.
Về mức độ sẵn sàng, lãnh đạo Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam khẳng định các doanh nghiệp (DN) đã có sự chuẩn bị từ sớm nhờ kinh nghiệm triển khai xăng E5 trước đây. Đối với những DN chưa có sẵn cơ sở vật chất, họ cũng đã chủ động hợp tác với các đầu mối lớn để thuê dịch vụ pha chế và lưu trữ, sẵn sàng cho việc mở rộng triển khai nhiên liệu sinh học.
Theo đại diện Petrolimex, từ ngày 1-8-2025 đến nay, tập đoàn đã triển khai kinh doanh xăng sinh học E10 RON95-III với khoảng 60 cửa hàng xăng dầu trên địa bàn TP HCM và Quảng Ngãi. Bình quân mỗi ngày cung ứng khoảng 95 m3 nhiên liệu E10 RON95-III cho khách hàng, tăng khoảng 40% so những ngày đầu triển khai thí điểm. "Từ thời điểm triển khai thí điểm đến nay chưa ghi nhận phản ánh, khiếu nại của khách hàng về chất lượng của xăng E10; với sản lượng tiêu thụ xăng sinh học dần tăng lên đã thể hiện người tiêu dùng bắt đầu yên tâm và tin tưởng chuyển đổi sang sử dụng xăng E10" - đại diện Petrolimex cho biết.
Hiện nay, Petrolimex có 7 điểm kho pha chế sẵn sàng thực hiện pha chế xăng E10 trên phạm vi cả nước. Bên cạnh đó, với mạng lưới hơn 2.800 cửa hàng xăng dầu, tập đoàn cho biết chủ động xúc rửa bể chứa, chuẩn bị điều kiện hạ tầng cần thiết và xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp, phấn đấu đẩy tiến độ sớm hơn so với lộ trình của Thông tư 50/2025 của Bộ Công Thương. "Với lộ trình chi tiết, việc mở rộng triển khai kinh doanh xăng sinh học E10 dự kiến diễn ra từ trung tuần đến cuối tháng 4 và có thể hoàn tất thay thế toàn bộ xăng khoáng trước thời hạn" - Petrolimex cho biết. Nếu chuyển đổi 100% xăng sang E10 riêng Petrolimex sẽ giảm được khoảng gần 10% lượng xăng tương đương giảm khoảng 35.000-40.000 m3 xăng/tháng.
Tại TP HCM, ông Võ Văn Tân, Chủ tịch Công ty TNHH MTV Petrolimex Sài Gòn, cho biết DN luôn tiên phong triển khai các sản phẩm nhiên liệu sạch và thân thiện với môi trường, điển hình như các sản phẩm tiêu chuẩn Euro 5 từ năm 2018; nhiên liệu hàng không bền vững - SAF từ 15-8-2025 và xăng sinh học E10 từ tháng 8-2025. Đặc biệt, từ 1-5 tới, công ty sẽ triển khai bán xăng E10 trên toàn bộ hệ thống Petrolimex để thay thế hoàn toàn xăng khoáng. Bên cạnh đó, đơn vị cũng liên tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản trị điều hành và quản lý chặt chẽ chuỗi cung ứng.
TS Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho biết trong bối cảnh nguồn cung xăng khoáng gặp nhiều khó khăn, Bộ Công Thương đang khuyến khích các DN đủ điều kiện chủ động triển khai sớm lộ trình sử dụng xăng sinh học, không chờ đến thời điểm bắt buộc chuyển đổi hoàn toàn. Bộ cũng kêu gọi cộng đồng DN và các địa phương sớm đưa ra giải pháp triển khai, nhằm vừa bảo vệ môi trường, vừa giảm áp lực nguồn cung xăng khoáng. "Hiện, thị trường đang có xăng E5 RON 92 và xăng khoáng RON 95. Trong thời gian tới, E5 RON 92 vẫn được duy trì, đồng thời xăng RON 95 sẽ được phối trộn thêm 10% ethanol để trở thành E10. Do đó, hầu như không phát sinh thêm yêu cầu về bồn bể hay trụ bơm mới" - TS Đào Duy Anh thông tin.
Tuy nhiên, theo TS Đào Duy Anh, do đặc tính dễ bay hơi của xăng sinh học, hệ thống bồn bể cần được nâng cấp để hạn chế thất thoát. Cụ thể, các trạm phối trộn đã triển khai E5 trước đây có thể tiếp tục sử dụng và nâng cấp thêm khi cần thiết. "Bộ Công Thương cũng đã ghi nhận kiến nghị về việc hỗ trợ chi phí đầu tư nâng cấp và sẽ làm việc với các cơ quan liên quan để có giải pháp hỗ trợ DN trong giai đoạn đầu" - ông nói.
Giảm phụ thuộc nguồn cung
Trong bối cảnh giá ethanol hiện thấp hơn xăng khoáng, việc phối trộn 10% ethanol được kỳ vọng góp phần giảm áp lực tăng giá xăng dầu. Bộ Công Thương cho biết sẽ phối hợp với Bộ Tài chính để đề xuất các cơ chế hỗ trợ nhằm thúc đẩy phát triển ngành nhiên liệu sinh học.
Về phía nguồn cung ethanol, Việt Nam có 6 nhà máy sản xuất cồn, song mới chỉ khoảng 3 nhà máy đang hoạt động và chưa vận hành hết công suất do thị trường trước đây chưa đủ lớn. Nếu toàn bộ các nhà máy hoạt động tối đa theo thiết kế, sản lượng có thể đạt khoảng 400.000-500.000 m³, tương đương đáp ứng khoảng 40% nhu cầu ethanol trong nước.
Trong giai đoạn đầu triển khai, Việt Nam vẫn cần nhập khẩu khoảng 60% ethanol. Phương án này đã được Bộ Công Thương tính toán khi xây dựng Thông tư 50. Trên thế giới, Mỹ và Brazil là 2 quốc gia xuất khẩu ethanol lớn, với lượng dư thừa mỗi năm khoảng 30-40 triệu m³, hoàn toàn có thể cung ứng cho Việt Nam. Ngoài ra, Việt Nam có thể tiếp cận nguồn cung thông qua các trung tâm phân phối khu vực như Hàn Quốc và Singapore. Các cảng lớn như Nhà Bè, Vân Phong, Đà Nẵng và Quảng Ninh đều đã có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn để phục vụ nhập khẩu ethanol. "Bộ Công Thương đang phối hợp với các bộ, ngành, hiệp hội và DN để hỗ trợ nhập khẩu ethanol, đồng thời thúc đẩy khôi phục hoạt động của các nhà máy đang dừng hoặc chưa khai thác hết công suất. Khi thị trường ổn định, việc mở rộng sản xuất trong nước sẽ giúp Việt Nam từng bước chủ động nguồn cung, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu" - lãnh đạo bộ chia sẻ.
Về phía Petrolimex, lãnh đạo tập đoàn cho biết ngoài việc chuẩn bị hạ tầng kho bể và cửa hàng, đơn vị đã cử các đoàn cán bộ đi học tập kinh nghiệm tại Thái Lan, Philippines, Mỹ và một số quốc gia khác để nghiên cứu mô hình tổ chức kinh doanh, vận tải và bảo đảm chất lượng xăng E10 khi cung ứng ra thị trường. "Petrolimex xác định nhu cầu ethanol phục vụ pha chế xăng sinh học E10 của toàn hệ thống hiện vào khoảng 45.000-50.000 m³ mỗi tháng. Theo đánh giá chung, sản lượng E100 (ethanol nhiên liệu) trong nước hiện mới đáp ứng được khoảng 20.000 m³ mỗi tháng. Vì vậy, đối với phần còn lại, ngay từ đầu tháng 3, Petrolimex đã chủ động đàm phán với các đối tác từ Mỹ, Singapore và Hàn Quốc để ký kết cả hợp đồng dài hạn lẫn ngắn hạn, bảo đảm nguồn cung E100 ổn định phục vụ pha chế E10 và đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng được giao" - đại diện tập đoàn thông tin thêm.
Theo ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, nguồn cung ethanol trên thị trường quốc tế không phải là vấn đề quá đáng lo. Nhu cầu ethanol của Việt Nam hiện nay chỉ tương đương sản lượng sản xuất trong một ngày của Mỹ. Do đó, bài toán lớn hơn không nằm ở chỗ có mua được hay không mà là tổ chức thị trường ra sao. Nếu nhìn dài hạn, chương trình xăng sinh học không chỉ để bảo vệ môi trường hay giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Nó còn tạo dư địa cho Việt Nam gia tăng nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ theo hướng hài hòa cán cân thương mại.
Trong khi đó, ông Trịnh Quang Khanh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, chỉ ra một số bất cập liên quan đến thuế tiêu thụ đặc biệt là xăng khoáng đầu vào hiện chịu thuế 10%, trong khi xăng sinh học đầu ra chỉ chịu thuế 7%. Việc thu thuế ở khâu đầu vào nhưng không áp dụng tương ứng ở đầu ra khiến phát sinh chênh lệch 3% thuế phải khấu trừ với giá trị lớn, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn và dòng tiền của DN, do DN phải nộp trước rồi mới thực hiện thủ tục hoàn thuế sau. Do đó, hiệp hội đề nghị giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng khoáng dùng để pha chế xuống bằng mức của nhiên liệu sinh học (7%) nhằm triệt tiêu chênh lệch 3% đang gây áp lực lên dòng tiền của DN.
Cần thêm chính sách hỗ trợ
Theo ông Văn Công Thật, Giám đốc Công ty TNHH KNJ Kim Ngọc, các cửa hàng từng kinh doanh xăng sinh học E5, khi chuyển sang E10 sẽ khá thuận lợi. Còn với những đơn vị chưa từng triển khai E5, việc chuyển đổi sẽ gặp khó khăn do bồn chứa và thiết bị có thể không tương thích. "Nếu phải đầu tư mới, chi phí rất lớn, đồng thời còn phải thực hiện lại các thủ tục thẩm định về môi trường và an toàn cháy nổ. Vì vậy, rất cần thêm chính sách hỗ trợ" - ông nói.
Tương tự, ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Hải Âu Phát, cũng lo ngại hệ thống bồn chứa, đường ống và trụ bơm hiện hữu có nguy cơ không phù hợp, dễ phát sinh hư hỏng hoặc rò rỉ. Ông ước tính, chi phí đầu tư mới một bồn chứa 50 m³ và hệ thống đường ống có thể lên tới khoảng 600 triệu đồng, trong khi một trụ bơm công nghệ mới cũng vượt 100 triệu đồng.
Theo đó, ông Thắng kiến nghị cơ quan quản lý có chính sách hỗ trợ tài chính để doanh nghiệp chuyển đổi đồng bộ.
