Càn Long băng hà, triều đình tưởng yên nhưng đầy biến động
Trong lịch sử nhà Thanh, hiếm có khoảnh khắc chuyển giao quyền lực nào diễn ra nhanh và lạnh lùng như đầu năm 1799. Càn Long vừa băng hà sau hơn 60 năm trị vì, cả triều đình còn chìm trong không khí quốc tang thì một chuỗi động thái dứt khoát đã bắt đầu. Người ra tay không ai khác ngoài Gia Khánh, vị hoàng đế từng bị xem là "bù nhìn" trong suốt những năm cuối triều Càn Long.
Những năm cuối đời Càn Long, quyền lực thực tế trong triều gần như nằm trọn trong tay Hòa Thân. Từ nhân sự, tài chính cho tới quân đội, đâu đâu cũng có dấu ấn của vị quyền thần này. Gia Khánh dù đã lên ngôi từ trước đó theo hình thức "thiện nhượng", nhưng mọi quyết sách lớn nhỏ đều phải thông qua Càn Long và Hòa Thân.
Bề ngoài, Gia Khánh tỏ ra nhẫn nhịn, giữ lễ, thậm chí nhiều lần để Hòa Thân đứng ra xử lý hộ công việc triều chính. Nhưng đằng sau sự im lặng ấy là một quá trình quan sát và chờ đợi kéo dài nhiều năm. Gia Khánh hiểu rất rõ rằng chỉ cần Càn Long còn sống, Hòa Thân còn là "lá chắn" không thể đụng tới.
Hòa Thân hiểu rất rõ rằng thời thế đã đổi
Ngay sau khi Càn Long băng hà, Gia Khánh lập tức ban một chiếu chỉ kín: Triệu hồi Chu Khuê về kinh. Đối với nhiều quan lại lúc bấy giờ, cái tên Chu Khuê không gây ồn ào. Ông đã lớn tuổi, không nắm binh quyền, cũng không thuộc phe phái quyền lực nào.
Nhưng chính sự không thuộc về ai ấy lại khiến Chu Khuê trở thành nhân vật then chốt. Ông từng là thầy dạy Gia Khánh khi còn là hoàng tử, nổi tiếng cẩn trọng, liêm khiết và đặc biệt được Càn Long coi trọng về đức hạnh. Trong con mắt Gia Khánh, Chu Khuê là người đủ uy tín để đứng ra làm điểm tựa chính danh cho một cuộc "thanh toán" lớn.
Khi tin Chu Khuê sắp hồi kinh lan ra, Hòa Thân là người cảm nhận rõ nhất mối nguy. Suốt nhiều năm thao túng triều chính, ông ta hiểu rằng Gia Khánh không phải kẻ nhu nhược. Chỉ là thời điểm chưa tới. Nay Càn Long đã mất, "cái phanh" cuối cùng không còn nữa.
Hòa Thân từng hy vọng Gia Khánh sẽ nể mặt tiên đế, hoặc vì ổn định triều cục mà chần chừ. Nhưng việc triệu hồi Chu Khuê cho thấy hoàng đế trẻ đã chuẩn bị sẵn con đường dùng đạo lý, danh nghĩa và uy tín đạo đức để mở màn, thay vì dùng bạo lực hay thanh trừng vội vã.
Theo ghi chép trong Thanh sử, chính Hòa Thân đã buột miệng than thở với tâm phúc: "Ta hết đời rồi". Câu nói ấy không phải bi lụy, mà là sự tỉnh táo của một kẻ quá hiểu quy luật quyền lực.
Từng bước "lật bàn" không cho đối phương trở tay
Gia Khánh không vội bắt Hòa Thân ngay. Bước đầu tiên là tước bỏ chức vụ then chốt, đặc biệt là những vị trí liên quan đến quân đội và an ninh kinh thành. Hòa Thân bị yêu cầu ở lại canh linh cữu Càn Long, thực chất là bị cô lập hoàn toàn với thế giới bên ngoài.
Khi Chu Khuê chính thức xuất hiện tại triều, mọi việc càng trở nên rõ ràng. Ông không cần lớn tiếng buộc tội, chỉ cần nhắc lại những nguyên tắc trị quốc mà Càn Long từng đề cao như liêm chính, tiết chế quyền thần, bảo vệ kỷ cương triều đình. Từng lời ấy, trong bối cảnh mới, đều trở thành "bản cáo trạng" vô hình nhắm thẳng vào Hòa Thân.
Chỉ ít ngày sau quốc tang, Hòa Thân bị giao cho Hình bộ, liệt kê hàng chục trọng tội. Khối tài sản khổng lồ bị tịch thu khiến cả triều đình chấn động, cũng là bằng chứng thuyết phục nhất cho quyết định của Gia Khánh. Cuối cùng, vị quyền thần từng một tay che trời bị ban chết, khép lại một chương u ám của triều Thanh.
Cùng thời điểm ấy, Chu Khuê được Gia Khánh đích thân nghênh đón, trở thành chỗ dựa tinh thần và chính trị quan trọng trong những năm đầu trị vì. Không phải ngẫu nhiên mà sử sách nhìn nhận: sự trở lại của Chu Khuê là tín hiệu cho thấy Gia Khánh đã thực sự nắm quyền, và Hòa Thân chỉ còn là quá khứ.
Sau một người, là cả một triều đại rẽ hướng
Nhìn lại, số phận Hòa Thân không chỉ được định đoạt bởi cái chết của Càn Long, mà bởi sự chuẩn bị âm thầm của Gia Khánh suốt nhiều năm. Việc triệu hồi một lão thần tưởng như "ngoài cuộc" chính là nước cờ cao tay: Vừa danh chính ngôn thuận, vừa khiến đối thủ không thể phản kháng.
Ván cờ quyền lực ấy cho thấy một chân lý quen thuộc trong lịch sử phong kiến: Khi thời thế chín muồi, chỉ cần một quân cờ đúng chỗ, cả bàn cờ sẽ lập tức đổi màu. Và với Hòa Thân, khoảnh khắc Chu Khuê hồi kinh cũng chính là lúc mọi đường lui đều khép lại.
