Theo luật sư, việc kiến nghị xử lý nghiêm về Đảng và chính quyền với 25 cán bộ, nhân viên của Cục An toàn thực phẩm có hành vi nhận tiền của doanh nghiệp là cần thiết nhằm bảo đảm kỷ luật công vụ, phòng ngừa tái diễn sai phạm, củng cố niềm tin của xã hội.

25 cán bộ không bị xử lý hình sự dù nhận hàng tỷ đồng

TAND TP Hà Nội đang xét xử 55 bị cáo phạm tội đưa, nhận hối lộ xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế. Trong vụ án có 34 bị cáo là cựu chuyên viên, nhân viên tại các phòng, ban của Cục bị quy kết nhận hối lộ tổng số tiền hơn 107 tỷ đồng.

Ngoài những người trên, cơ quan tố tụng xác định, có nhiều cán bộ khác của Cục nhận hối lộ trong việc thẩm định, hậu kiểm, cấp Giấy chứng nhận nhà máy đạt chuẩn thực hành sản xuất tốt (chứng nhận GMP) cho Nhà máy của Công ty CP Dược phẩm liên doanh MediPhar và Nhà máy của CP Dược phẩm MediUSA, đều của bị cáo Nguyễn Năng Mạnh.

Cụ thể, 12 đối tượng là văn thư, chuyên viên của Cục An toàn thực phẩm đã nhận tiền của các cá nhân làm dịch vụ công bố sản phẩm, với tổng số tiền hơn 3,4 tỷ đồng. Người nhận nhiều nhất là 438 triệu đồng, ít nhất là 91 triệu đồng.

Tuy nhiên, Cơ quan tố tụng cho rằng, các đối tượng có hành vi nhận tiền, nhưng: “Thực hiện hành vi phạm tội với vai trò thứ yếu, giúp sức, lệ thuộc; thực hiện hành vi theo sự chỉ đạo của cấp trên; quá trình điều tra đã thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, đã nộp lại số tiền do hành vi vi phạm của mình gây ra”.

Đến nay, cơ bản đã làm rõ được bản chất vụ án, phương thức thủ đoạn phạm tội của các đối tượng, xử lý được tất cả các đối tượng chính, chủ mưu cầm đầu là lãnh đạo Cục và lãnh đạo cấp Phòng tại Cục An toàn thực phẩm.

Do đó, có căn cứ đề nghị xem xét, không xử lý hình sự theo quy định tại khoản 3 Điều 5 Nghị quyết số 03/2020 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao. Cơ quan tố tụng chỉ kiến nghị Bộ Y tế để xử lý nghiêm theo quy định về Đảng và chính quyền đối với 12 cán bộ trên.

Bên cạnh đó, nhóm 13 chuyên viên khác tại Cục An toàn thực phẩm cũng bị xác định nhận tiền trong quá trình thẩm định, hậu kiểm cấp Giấy chứng nhận GMP cho nhà máy của bị cáo Nguyễn Năng Mạnh (trùm thực phẩm chức năng giả); người ít nhất nhận 5 triệu đồng, người nhiều nhận 40 triệu.

Kết quả điều tra xác định, trong quá trình kiểm tra, họ được Cao Văn Trung, Trưởng đoàn phân công nhiệm vụ thẩm định hồ sơ xin cấp GMP nên làm theo chức năng nhiệm vụ được giao.

Việc bỏ qua các lỗi vi phạm của nhà máy là do Cao Văn Trung thực hiện khi báo cáo lãnh đạo Cục, không bàn bạc với các chuyên viên.

Khi đưa tiền cho các chuyên viên dưới quyền, Trung nói là tiền doanh nghiệp bồi dưỡng, mời ăn uống; đồng thời số tiền được Cao Văn Trung chia ít (từ 5 triệu đồng đến 40 triệu đồng) và các cá nhân trên đã nộp lại toàn bộ số tiền hưởng lợi trái pháp luật, không có dấu hiệu tội phạm nên chỉ bị kiến nghị xử lý về Đảng và chính quyền.

‘Không xử lý hình sự không đồng nghĩa với bỏ qua vi phạm’

Trao đổi với PV Báo Tiền Phong, luật sư Trần Xuân Tiền (Trưởng Văn phòng luật sư Đồng Đội) cho rằng, việc cơ quan tiến hành tố tụng đề nghị không xử lý trách nhiệm hình sự đối với hai nhóm cán bộ, chuyên viên nêu trên là có cơ sở pháp luật, nếu việc đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật được thực hiện chặt chẽ, khách quan, đúng tinh thần của luật hình sự.

Luật sư Tiền phân tích, đối với nhóm 12 cán bộ văn thư, chuyên viên nhận hơn 3,4 tỷ đồng, hành vi của họ về mặt hình thức có dấu hiệu của tội “Nhận hối lộ” theo Điều 354 Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, pháp luật không chỉ xem xét hậu quả và số tiền nhận mà còn đánh giá vai trò, vị trí, động cơ, mức độ lỗi và khả năng quyết định hành vi phạm tội.

Trong vụ việc này, cơ quan tố tụng xác định họ giữ vai trò thứ yếu, giúp sức, lệ thuộc, thực hiện theo chỉ đạo của cấp trên, không phải là người chủ mưu, cầm đầu hay quyết định việc cấp phép sai phạm.

Quan trọng hơn, khoản 3 Điều 5 Nghị quyết số 03/2020/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao xem xét cho phép không xử lý hình sự đối với người có hành vi phạm tội trong trường hợp: vai trò không đáng kể; đã thành khẩn khai báo; tự nguyện nộp lại toàn bộ số tiền thu lợi bất chính; việc không xử lý hình sự không gây nguy hiểm cho xã hội và vẫn bảo đảm mục tiêu đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Đối chiếu các điều kiện này, luật sư Tiền cho rằng việc đề nghị miễn trách nhiệm hình sự đối với nhóm 12 người phù hợp với tinh thần nhân đạo, phân hóa trách nhiệm hình sự của pháp luật.

Đối với nhóm 13 chuyên viên nhận từ 5 đến 40 triệu đồng, yếu tố cấu thành tội phạm lại càng cần được cân nhắc thận trọng.

Theo luật sư, kết quả điều tra cho thấy họ chỉ thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ chuyên môn được phân công, không tham gia bàn bạc, thống nhất việc bỏ qua sai phạm của doanh nghiệp, cũng không có quyền quyết định cuối cùng trong việc thẩm xét đăng ký hồ sơ công bố sản phẩm hoặc cấp Giấy chứng nhận GMP. Việc che giấu lỗi vi phạm là hành vi độc lập của Trưởng đoàn thẩm định Cao Văn Trung khi báo cáo lãnh đạo Cục.

Bên cạnh đó, nhận thức chủ quan của các chuyên viên này cũng rất đáng lưu ý: họ được thông báo đây là tiền “bồi dưỡng”, số tiền nhỏ, không gắn trực tiếp với yêu cầu làm trái công vụ và đã tự giác nộp lại toàn bộ số tiền. Trong bối cảnh đó, việc xác định chưa đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm là có cơ sở, phù hợp với nguyên tắc “suy đoán vô tội” và yêu cầu chứng minh đầy đủ yếu tố lỗi cố ý trong các tội phạm về tham nhũng.

“Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng không xử lý hình sự không đồng nghĩa với bỏ qua vi phạm. Việc kiến nghị xử lý nghiêm về Đảng và chính quyền là cần thiết nhằm bảo đảm kỷ luật công vụ, phòng ngừa tái diễn sai phạm và củng cố niềm tin của xã hội”, luật sư Trần Xuân Tiền bày tỏ.