Được tổ chức thường niên từ năm 2009, Phiên Đối thoại là cơ chế tham vấn định kỳ quan trọng, góp phần tăng cường phối hợp, thúc đẩy gắn kết giữa chính phủ và nghị viện các quốc gia thành viên, đồng thời đưa tiếng nói và nguyện vọng của người dân vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Phiên Đối thoại năm nay cũng là dịp để hai kênh hành pháp và lập pháp của khu vực trao đổi về định hướng phối hợp, đưa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 từ cam kết đến những kết quả cụ thể.
Thay mặt các nghị viện thành viên, Chủ tịch AIPA, Chủ tịch Hạ viện Philippines Faustino G. Dy III trình bày Thông điệp của AIPA. Các nghị viện thành viên bày tỏ ủng hộ việc kết nạp Quốc hội Timor Leste làm thành viên chính thức thứ 11 của AIPA tại Đại hội đồng AIPA lần thứ 47. Nhân dịp kỷ niệm 50 năm ký kết Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), các nghị viện thành viên tái khẳng định các nguyên tắc của hiệp ước, cam kết củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm của ASEAN và đề cao luật pháp quốc tế.
Các nghị viện thành viên cũng nhấn mạnh các ưu tiên về an ninh năng lượng, an ninh lương thực, kinh tế số và phòng, chống tội phạm mạng. Các nghị viện thành viên khẳng định sẵn sàng đồng hành cùng chính phủ các nước triển khai các ưu tiên của ASEAN thông qua các hoạt động lập pháp, quyết định ngân sách và giám sát.
Lãnh đạo các nước ASEAN đánh giá cao những chia sẻ, đề xuất của AIPA, ghi nhận vai trò ngày càng quan trọng của nghị viện trong việc phê chuẩn, nội luật hóa và giám sát thực hiện các thỏa thuận khu vực, đồng thời ủng hộ việc kết nạp Quốc hội Timor Leste làm thành viên chính thức của AIPA. Các nhà lãnh đạo nhấn mạnh sự ủng hộ của nghị viện là yếu tố then chốt để thúc đẩy các ưu tiên hợp tác về kinh tế số, kết nối năng lượng, an ninh lương thực và ứng phó biến đổi khí hậu; nhất trí tăng cường tham vấn và phối hợp thường xuyên giữa kênh hành pháp và kênh lập pháp để các cam kết của ASEAN được triển khai hiệu quả, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.
Phát biểu tại Phiên Đối thoại, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định sự đồng hành, phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa chính phủ và nghị viện các quốc gia thành viên là nền tảng, động lực quan trọng để ASEAN hiện thực hóa Tầm nhìn về một Cộng đồng đoàn kết, tự cường, năng động và lấy người dân làm trung tâm. Thủ tướng hoan nghênh chủ đề của AIPA năm 2026 “Nghị viện bảo đảm một ASEAN hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm” và đề xuất 3 định hướng trọng tâm cho hợp tác giữa ASEAN và AIPA.
Một là tham vấn từ sớm, thực thi hiệu quả. Thủ tướng nhấn mạnh hợp tác ASEAN - AIPA cần chuyển trọng tâm từ “thông qua nghị quyết” sang “theo dõi thực thi”; gắn kết chặt chẽ hoạch định chính sách với hoạt động lập pháp, quyết định ngân sách và giám sát của nghị viện các nước. Các cam kết của ASEAN chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa thành luật pháp, nguồn lực và hành động cụ thể ở mỗi quốc gia.
Hai là củng cố đoàn kết, vun đắp niềm tin. Thủ tướng đề nghị phát huy vai trò ngoại giao nghị viện trong tăng cường tin cậy chính trị, góp phần giữ vững hòa bình, ổn định và vai trò trung tâm của ASEAN; thúc đẩy hợp tác thực chất với các nghị viện quan sát viên và đối tác phát triển; chia sẻ kinh nghiệm về lập pháp, giám sát, ngân sách xanh và nghị viện số.
Ba là tập trung vào các ưu tiên mang lại lợi ích thiết thực cho người dân. Thủ tướng đề nghị tập trung đẩy mạnh hợp tác về thương mại, đầu tư, chuỗi cung ứng và kinh tế số; đồng thời chú trọng chuyển dịch năng lượng, bảo đảm an ninh lương thực và quản trị bền vững tài nguyên nước ở tiểu vùng Mekong; tăng cường phối hợp phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, trong đó có tội phạm ma túy và lừa đảo trực tuyến.
Nhân dịp này, Thủ tướng đề nghị quốc hội, nghị viện các nước sớm xem xét phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội), qua đó tạo cơ sở pháp lý để tăng cường hợp tác hiệu quả hơn trong lĩnh vực này.
