Những ngày cuối năm âm lịch, về xã Thọ Điền cũ (nay là xã Vũ Quang, Hà Tĩnh) không khí nhộn nhịp của làng quê tràn ngập khắp các ngõ xóm. Từ những lò nấu mật, khói bốc lên nghi ngút, hòa cùng hương thơm ngọt ngào, báo hiệu mùa Tết đang đến gần.

Từ vùng trồng mía nguyên liệu thành làng nghề nấu mật

Theo người dân địa phương, nghề nấu mật mía xã Vũ Quang đã có truyền thống hơn 50 năm. Trước đây, xã Thọ Điền cũ là vùng trồng mía nguyên liệu lớn của tỉnh, nhưng vì đầu ra bấp bênh, người dân quyết định ép mía, nấu mật để tăng thu nhập. Từ vài hộ ban đầu, nghề này dần hình thành làng nghề, trở thành nguồn thu chủ lực của người dân.

Ông Thanh, bà Hài (thôn 3, Thọ Điền cũ) với hơn 30 năm kinh nghiệm, chia sẻ: “Mía sau khi thu hoạch được cắt thành khúc dài 1–1,2m, ép lấy nước, lọc bỏ tạp chất rồi nấu trong chảo lớn nhiều giờ. Muốn có mật ngon, phải đảo liên tục, vớt váng khi sôi, nếu không mật sẽ cháy, màu đen và mất mùi thơm. Khi mật nguội, lớp bọt đường nổi lên là hoàn thành.”

Quy trình này không chỉ đòi hỏi kinh nghiệm mà còn là cả tâm huyết của người thợ. Chính sự tỉ mỉ ấy đã tạo nên sản phẩm mật mía đặc trưng, ngọt thơm, màu sắc đẹp và sánh mịn.

Gia đình ông Bùi Đình Quyết (thôn 5, Thọ Điền cũ) trồng khoảng 6 sào mía, sản lượng mật đạt 2,8–3 tấn. Sau khi trừ chi phí, gia đình ông lãi khoảng 100 triệu đồng. “Từ đầu tháng 11 Âm lịch, chúng tôi huy động nhân lực thu hoạch và nấu mật. Mật làm ra đến đâu bán hết đến đó, không lo đầu ra. So với cây nông nghiệp khác, nghề này vất vả nhưng lợi nhuận cao, thu nhập cuối năm đủ để mua sắm Tết”, ông Quyết vui vẻ cho biết.

Đổi mới để phát triển bền vững

Không chỉ người dân địa phương mà nhiều thương lái cũng đánh giá cao sản phẩm mật mía xã Vũ Quang. Chị Diệp Bình, thường xuyên thu mua mật mía tại đây, nhận xét: “Mật có vị ngọt thanh, sánh đặc, màu đẹp, dùng làm gia vị rất ngon. Tôi mua khoảng 5 tấn mỗi năm để bán lẻ nhiều khách ở xa còn đặt hàng từ sớm.”

Dù mang lại thu nhập ổn định, nghề nấu mật mía vẫn đối mặt nhiều thử thách như biến đổi khí hậu, cạnh tranh với mật đường công nghiệp. Nhận thức được điều này, các hộ nấu mật đã thành lập Hợp tác xã Dịch vụ mật mía Sơn Thọ, sản xuất theo quy trình tập trung, đảm bảo vệ sinh và chất lượng.

Bà Đoàn Thị Nhàn – Giám đốc HTX Dịch vụ mật mía Sơn Thọ cho biết, để đáp ứng nhu cầu tăng cao dịp cuối năm, HTX đang huy động tối đa nhân lực, thiết bị cho sản xuất.

Sản phẩm mật mía xã Vũ Quang đã được cấp chứng nhận OCOP 3 sao, giá bán khoảng 60–65 nghìn đồng/lít. Các chai mật được đóng gói cẩn thận, có tem mác HTX, tạo niềm tin cho người tiêu dùng. Ngoài ra, người nấu mật còn quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội, tham gia hội chợ thương mại, giúp mật mía ngày càng được nhiều người biết đến.

Bà Phan Thị Thúy Hằng – Trưởng phòng Kinh tế xã Vũ Quang cho biết, cận Tết Nguyên đán, các hộ làm mật mía trên địa bàn xã đều bước vào vụ sản xuất cao điểm, các lò nấu hoạt động liên tục để đáp ứng nhu cầu thị trường. Nghề làm mật mía đã góp phần tạo việc làm, mang lại thu nhập cho người dân trong dịp cuối năm. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục quan tâm, hỗ trợ HTX và các hộ sản xuất trong việc giữ vững chất lượng, xây dựng và phát triển thương hiệu mật mía truyền thống.