Ngày 23/5, Trường THPT chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức kỳ thi tuyển sinh lớp 10 với hơn 2.000 thí sinh dự thi môn Ngữ văn chung. Tuy nhiên, đề thi nhanh chóng gây tranh cãi trong giới chuyên môn, đặc biệt ở phần đọc hiểu sử dụng ngữ liệu bài thơ Lá đỏ của nhà thơ Nguyễn Đình Thi.

Nhiều giáo viên cho rằng, câu hỏi yêu cầu thí sinh nêu hiểu biết về “nhân vật trữ tình em gái tiền phương” đã nhầm lẫn khái niệm lý luận văn học.

Trong thơ trữ tình, chủ thể trữ tình hay nhân vật trữ tình giữ vai trò là chủ thể bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ trong bài thơ. Nhân vật trữ tình có thể xuất hiện trong đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất “ tôi” hoặc “ta”, trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ. Cũng có thể nhập vai vào một nhân vật cụ thể bày tỏ cảm xúc suy nghĩ. Hoặc cũng có thể xuất hiện ở dạng “chủ thể ẩn”, gián tiếp bộc lộ cảm xúc suy nghĩ thông qua từ ngữ hình ảnh biểu tượng hay giọng điệu... của bài thơ. Chiếu theo đó, “em gái tiền phương” không thể gọi là “nhân vật trữ tình”.

Ngoài ra, dạng thức đề thi tuyển sinh lớp 10 Trường THPT chuyên Khoa học xã hội và Nhân văn được công bố trên website của nhà trường ngày 23/3 nêu rõ phạm vi kiến thức của đề thi thuộc chương trình giáo dục phổ thông môn ngữ văn từ lớp 6 tới lớp 9 và chủ yếu là lớp 9. Cùng với đó, ngữ liệu sử dụng trong đề thi nằm ngoài sách giáo khoa ngữ văn bậc THCS hiện hành.

Tuy nhiên, bài thơ "Lá đỏ" của tác giả Nguyễn Đình Thi thuộc sách giáo khoa Ngữ văn lớp 8 bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” . Điều này sai với dạng thức đề thi đã công bố nói trên, và cũng có thể tạo lợi thế cho các em học bộ sách này.

Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, PGS.TS Nguyễn Việt Hùng, Phó Trưởng bộ môn Văn học Việt Nam 1, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội cho rằng, đề thi không đáp ứng các tiêu chí cơ bản của kiểm tra, đánh giá môn ngữ văn bậc THCS. Cụ thể, ông chỉ ra một số điểm như sau:

Đề thi có thể vi phạm tính công bằng, yêu cầu vượt quá chương trình

Về ngữ liệu, theo PGS.TS Nguyễn Việt Hùng, người ra đề sử dụng ngữ liệu đã có trong SGK Kết nối, lớp 8, điều này không phù hợp với các hướng dẫn về kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn, nhất là điều này vi phạm tính công bằng của cuộc thi khi các thí sinh học các bộ sách khác, chưa được học bài thơ Lá đỏ.

Ngữ liệu không có các chú thích cần thiết về tác giả, về hoàn cảnh ra đời, tạo nên những khó khăn cho việc đọc bài thơ.

Về các câu lệnh, theo ông Hùng, "cách kiến tạo nhạc tính", "sự kết hợp giọng tự sự, trữ tình và kịch" là các diễn đạt khó, cùng với khái niệm "nhân vật trữ tình" thậm chí không có trong các yêu cầu cần đạt của chương trình Ngữ văn THCS.

“Với một đề Ngữ văn chung cho mọi thí sinh, các diễn đạt, yêu cầu phần đọc hiểu của câu 2, 3, 4 là vượt quá chương trình, gây khó khăn cho học sinh”, ông Hùng cho hay.

Nhầm lẫn khi cho "em gái tiền phương" là nhân vật trữ tình

Theo PGS.TS Nguyễn Việt Hùng, đề thi đã có sự nhầm lẫn về kiến thức khi cho rằng "em gái tiền phương" là nhân vật trữ tình. Cùng với đó, là câu lệnh không tường minh. Khi yêu cầu học sinh "nêu hiểu biết" tức là có thể sự hiểu biết đó là các kiến thức xã hội, lịch sử, không khu trú rõ rệt trong văn bản.

Đối với câu NLXH dẫn 2 dòng thơ của bài “Lá đỏ” để hỏi về niềm tin có phần khiên cưỡng, trong khi có thể diễn đạt thoát ly tư liệu đọc hiểu.

“Nhìn chung, đề thi không đáp ứng các tiêu chí cơ bản của kiểm tra, đánh giá môn Ngữ văn bậc THCS. Trách nhiệm không chỉ thuộc về người ra đề mà còn ở Ban Thẩm định, Ban chỉ đạo cuộc thi”, ông Hùng đánh giá.

Tuy nhiên, theo ông Hùng, các thí sinh cũng không nên quá bi quan vì từ những sự phân tích này, có lẽ người chấm sẽ không bắt bẻ những cái sai (không thuộc về nhận thức, tri thức của người học).

​