Vào thế kỷ XIX, khi công nghệ chế tạo súng liên tục phát triển, nhiều nhà sáng chế tìm cách tăng số phát bắn mà không phải nạp đạn sau mỗi lần khai hỏa. Một trong những giải pháp độc đáo nhất là súng harmonica. Tên gọi xuất phát từ cụm buồng đạn bằng kim loại có hình thanh dài, được bố trí thành hàng ngang và trông khá giống chiếc kèn harmonica.

Điểm đặc biệt của thiết kế này nằm ở cụm buồng đạn có thể trượt ngang qua thân súng. Những phiên bản đầu thường sử dụng một nòng cố định, phía sau là thanh kim loại chứa nhiều buồng đạn riêng biệt. Sau mỗi phát bắn, thanh này được dịch chuyển để đưa buồng tiếp theo vào vị trí thẳng hàng với nòng súng. Một số phiên bản khác có nòng riêng cho từng buồng đạn, khiến toàn bộ cụm phía trước trông giống một bó nòng súng xếp cạnh nhau.

Súng harmonica với cụm buồng đạn dạng thanh trượt ngang. Ảnh: rockislandauction.com

Một số mẫu súng harmonica xuất hiện tại Mỹ từ những năm 1830. Năm 1837, hai nhà sáng chế Elijah Fisher và Dexter H. Chamberlain được cấp bằng sáng chế cho một thiết kế súng sử dụng cụm buồng đạn trượt. Sau đó, Jonathan Browning, cha của nhà sáng chế vũ khí nổi tiếng John Moses Browning, tiếp tục phát triển dòng súng này. Những khẩu súng trường do ông chế tạo trong thập niên 1850 có thể chứa từ 5 đến nhiều buồng đạn hơn, tùy phiên bản, trở thành một trong những ví dụ đáng chú ý của vũ khí bắn lặp thời kỳ đầu.

Tại châu Âu, nhà sáng chế người Pháp Alphonse Jarre cũng phát triển những khẩu súng harmonica rất đặc biệt. Năm 1862, ông đăng ký sáng chế một mẫu súng lục sử dụng cụm buồng đạn trượt ngang. Đến năm 1873, một thiết kế khác xuất hiện với khoảng 10 nòng súng xếp thành hàng. Đây là một trong những phiên bản có ngoại hình ấn tượng nhất, đồng thời cho thấy các nhà chế tạo thời đó đã thử nghiệm nhiều cách khác nhau để đạt được khả năng bắn liên tiếp.

Súng lục harmonica 10 nòng do Jarre phát triển, khoảng năm 1873. Ảnh: rockislandauction.com

Mặc dù có vẻ ngoài độc đáo, súng harmonica vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Cụm buồng đạn trượt ngang khiến vũ khí trở nên cồng kềnh, khó mang theo và không thuận tiện khi sử dụng. Một số thiết kế đòi hỏi người dùng phải thao tác thủ công để chuyển buồng đạn sau mỗi phát bắn. Các phiên bản tiên tiến hơn đã tìm cách tự động hóa một phần chuyển động này, nhưng độ phức tạp của cơ cấu vẫn là trở ngại đáng kể.

Sự xuất hiện và phổ biến của đạn kim loại nguyên khối, súng lục ổ quay ngày càng hoàn thiện và các loại súng sử dụng hộp tiếp đạn đã khiến thiết kế harmonica dần mất đi lợi thế cạnh tranh. Đến cuối thế kỷ XIX, dòng vũ khí này gần như biến mất khỏi thị trường sản xuất thông thường.

Ngày nay, súng harmonica trở thành hiện vật được giới sưu tầm vũ khí cổ đặc biệt quan tâm. Nó là minh chứng thú vị cho giai đoạn mà các nhà sáng chế chưa tìm được một giải pháp tối ưu cho súng bắn lặp. Dù không tạo ra cuộc cách mạng quân sự, thiết kế có hình dáng giống nhạc cụ này vẫn là một trong những thử nghiệm cơ khí độc đáo nhất trong lịch sử vũ khí.