Loãng xương và gãy xương đang là thách thức sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam, đòi hỏi tăng cường phát hiện nguy cơ, chẩn đoán và can thiệp kịp thời.

1/4 ca gãy đốt sống chưa được chẩn đoán

Ngày 15/10, tại sự kiện mít tinh hưởng ứng Ngày Mãn kinh Thế giới năm 2026 và tập huấn chuyên môn về chăm sóc sức khỏe phụ nữ tuổi tiền mãn kinh, mãn kinh, do Cục Bà mẹ & trẻ em (Bộ Y tế) tổ chức, TS.BS Lê Quang Thanh, Phó Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam cảnh báo, tình trạng loãng đáng báo động tại Việt Nam ở những người > 50 tuổi. Tỷ lệ hiện mắc vượt mức trung bình toàn cầu với khoảng 20% bị loãng xương và 70% bị giảm mật độ xương.

Tỷ lệ loãng xương ở phụ nữ tuổi mãn kinh ở VN trong khoảng 30 - 40. 1/4 ca gãy đốt sống chưa được chẩn đoán.

TS.BS Lê Quang Thanh nhấn mạnh, suy giảm estrogen trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh không chỉ gây bốc hỏa, mất ngủ, thay đổi tâm trạng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe xương.

TS.BS Lê Quang Thanh phân tích, sự suy giảm estrogen làm thay đổi quá trình chuyển hóa xương, thúc đẩy hoạt động của tế bào hủy xương, khiến tốc độ tiêu xương vượt quá quá trình tạo xương. Hệ quả là mật độ xương giảm, làm tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương khi tuổi càng cao.

Trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh, tốc độ mất xương có thể đạt khoảng 2% mỗi năm. Tổng lượng mất xương tại cột sống và hông có thể lên tới 10-12%. Đây là lý do việc bảo vệ sức khỏe xương cần bắt đầu từ giai đoạn tiền mãn kinh, không nên đợi đến khi xuất hiện biến chứng mới chú ý.

Tỷ lệ loãng xương ở phụ nữ tuổi mãn kinh tại Việt Nam được ước tính trong khoảng 30-40%. Đáng lưu ý, bệnh thường tiến triển âm thầm, không phải lúc nào cũng gây đau hoặc có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Vì vậy, chỉ dựa vào cảm giác đau nhức để nhận biết loãng xương có thể khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm.

Đau cơ xương khớp ở tuổi trung niên cũng không nên mặc nhiên được coi là hệ quả tất yếu của tuổi tác hay mãn kinh.

Tại sự kiện, các chuyên gia nhấn mạnh chủ đề Ngày Mãn kinh Thế giới năm 2026 là “Đau mạn tính ở tuổi trung niên”, với thông điệp “Từ nhận thức đến chăm sóc dựa trên bằng chứng”. Phụ nữ có triệu chứng đau kéo dài trên 3 tháng cần chủ động đi khám để được đánh giá nguyên nhân, thay vì âm thầm chịu đựng hoặc tự điều trị.

\Không phải ai cũng cần uống thêm canxi

Theo TS.BS Lê Quang Thanh, nhu cầu canxi không chỉ phụ thuộc vào tuổi mà còn liên quan đến chế độ ăn, tình trạng sức khỏe và nguy cơ loãng xương của từng người. Các khuyến nghị về lượng canxi cần thiết hiện cũng có sự khác biệt giữa các tổ chức.

Viện Dinh dưỡng Quốc gia năm 2026 đưa ra mức khuyến nghị 900 mg canxi/ngày đối với phụ nữ giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh. Trong khi đó, một số khuyến nghị quốc tế của Hiệp hội Mãn kinh Bắc Mỹ và Quỹ Loãng xương Quốc tế là 1.200 mg/ngày. Khuyến nghị của Hiệp hội Nội tiết Lâm sàng Hoa Kỳ năm 2022 cũng nêu mức 1.200 mg canxi/ngày đối với nữ giới trên 50 tuổi.

Các mức này cần được hiểu theo từng hướng dẫn cụ thể, đồng thời tính cả lượng canxi từ thực phẩm và chế phẩm bổ sung. Không nên mặc định tất cả phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh đều cần uống canxi với cùng một liều lượng.

Trước khi sử dụng chế phẩm bổ sung, phụ nữ nên đánh giá khẩu phần ăn hằng ngày để xác định lượng canxi đã được cung cấp. Nếu chế độ ăn đáp ứng đủ nhu cầu, việc uống thêm có thể không cần thiết. Khi lượng canxi từ thực phẩm chưa đủ, có thể cân nhắc bổ sung theo tư vấn chuyên môn.

Cách sử dụng cũng quan trọng không kém liều lượng. Theo hướng dẫn được trình bày tại sự kiện, lượng canxi từ chế phẩm bổ sung mỗi lần nên ở mức không quá 500-600 mg. Nếu cần bổ sung lượng lớn hơn, nên chia thành nhiều lần trong ngày thay vì uống dồn một lần để hỗ trợ hấp thu.

Vitamin D cũng giữ vai trò quan trọng vì giúp tăng hấp thu canxi tại ruột và duy trì sức khỏe xương. Phụ nữ cần bảo đảm cung cấp đủ vitamin D thông qua chế độ dinh dưỡng, tiếp xúc ánh nắng phù hợp và sử dụng chế phẩm bổ sung khi có chỉ định hoặc nhu cầu thực tế.

Việc lựa chọn chế phẩm canxi cần được cá thể hóa theo nhu cầu, bệnh lý nền, khả năng dung nạp và mức độ tuân thủ của mỗi người. Không nên chỉ dựa vào quảng cáo hoặc cho rằng một sản phẩm phù hợp với tất cả mọi người.

Cẩn trọng với canxi liều cao và thuốc đang sử dụng

TS.BS Lê Quang Thanh cảnh báo, bổ sung canxi không đúng cách có thể gây ra những rủi ro sức khỏe. Tài liệu chuyên môn được trình bày tại sự kiện cảnh báo việc sử dụng canxi liều cao kéo dài có thể làm tăng nguy cơ tăng canxi máu, tăng canxi niệu và sỏi thận.

Phụ nữ lớn tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc đang điều trị bằng nhiều loại thuốc cần đặc biệt lưu ý chức năng thận và nguy cơ tương tác thuốc. Canxi có thể làm giảm hấp thu một số thuốc, trong đó có sắt, kẽm, magie, một số kháng sinh và thuốc điều trị loãng xương.

Khoảng cách dùng thuốc cần được xác định theo từng loại thuốc và hướng dẫn chuyên môn; tài liệu tại sự kiện nêu khoảng cách có thể từ 2-6 giờ đối với các thuốc có tương tác. Người bệnh nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thời điểm sử dụng phù hợp, không tự áp dụng một khoảng cách chung cho mọi loại thuốc.

Bên cạnh đó, bổ sung canxi không thể thay thế các biện pháp chăm sóc sức khỏe xương toàn diện. Chế độ ăn cần bảo đảm đủ dinh dưỡng, bao gồm canxi, vitamin D và protein. Hoạt động thể chất phù hợp, đặc biệt là vận động chịu lực, tập thăng bằng và rèn luyện sự linh hoạt, góp phần duy trì sức mạnh cơ bắp, hạn chế té ngã và giảm nguy cơ gãy xương.

Với phụ nữ trên 50 tuổi, nhất là người có tiền sử gãy xương hoặc mắc bệnh lý làm tăng nguy cơ loãng xương, cần chủ động trao đổi với bác sĩ về đánh giá nguy cơ và đo mật độ xương khi phù hợp.

Chăm sóc sức khỏe xương từ trước mãn kinh

Ông Tống Trần Hà, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế, Việt Nam hiện có khoảng 13 triệu phụ nữ trong độ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh, từ 45 đến 69 tuổi. Độ tuổi mãn kinh trung bình của phụ nữ Việt Nam là 48-50 tuổi. Sau mãn kinh, phụ nữ có thể tiếp tục sống thêm khoảng 20-30 năm, do đó việc chăm sóc sức khỏe toàn diện có ý nghĩa lâu dài.

Cục Bà mẹ và Trẻ em cho biết, đã ban hành Công văn số 2028/BMTE-SKSS ngày 30/9/2026, đề nghị các địa phương tăng cường truyền thông, tư vấn, lồng ghép chăm sóc và tầm soát các bệnh lý liên quan đến mãn kinh; đồng thời thúc đẩy điều trị dựa trên bằng chứng và phối hợp đa chuyên khoa.

GS.TS Trần Thị Phương Mai, Chủ tịch Hội Chăm sóc sức khỏe phụ nữ mãn kinh Việt Nam, nhấn mạnh mãn kinh là giai đoạn sinh lý tự nhiên, không phải bệnh lý. Tuy nhiên, những thay đổi nội tiết có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần, giấc ngủ, tim mạch, chuyển hóa và hệ xương khớp.

Chăm sóc sức khỏe xương vì thế cần được duy trì lâu dài, bắt đầu từ giai đoạn tiền mãn kinh. Bổ sung canxi đúng nhu cầu, bảo đảm đủ vitamin D, duy trì vận động và chủ động đánh giá nguy cơ loãng xương là những việc phụ nữ có thể thực hiện để giảm nguy cơ mất xương và gãy xương, qua đó bảo vệ khả năng vận động và chất lượng cuộc sống khi tuổi cao.

Mời quý độc giả theo dõi video: Việt Nam đang đối mặt bài toán dân số già hóa