Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận đến nay có 8 ca bệnh liên quan đến Hantavirus trên tàu du lịch MV Hondius được báo cáo, trong đó 3 trường hợp tử vong. Kết quả xét nghiệm xác nhận 5 ca nhiễm Hantavirus. Hiện trên tàu không có hành khách hay thành viên thủy thủ đoàn nào có triệu chứng.
Đến nay, các nhà khoa học đã ghi nhận được hơn 40 chủng virus Hanta trong tự nhiên, về mặt dịch tễ và biểu hiện lâm sàng, virus Hanta được chia thành hai nhóm chính. Nhóm hantavirus Cựu Thế giới, chủ yếu lưu hành châu Âu, châu Á và một phần châu Phi chủ yếu gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận, với tỷ lệ tử vong dao động từ 1-15% như: Hantaan, Seoul, Puumala và Dobrava.
Nhóm virus Hanta Tân Thế giới như: Andes và Sin Nombre, được ghi nhận chủ yếu ở châu Mỹ, thường gây hội chứng phổi. Trong đó, chủng virus Andes được xác nhận chính là nguyên nhân gây ra ổ dịch trên tàu MV Hondius, với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30-50%
Tại cuộc họp báo tối 7/5, tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc bộ phận Quản lý Dịch bệnh và Đại dịch của WHO, khẳng định: “Đây không phải là Covid-19 hay cúm bởi cơ chế lây lan của nó hoàn toàn khác biệt. Trong các đợt bùng phát virus Andes trước đây, việc lây truyền từ người sang người chủ yếu chỉ xảy ra giữa những người có tiếp xúc gần”.
Dù việc lây truyền virus Hanta từ người sang người có thể xảy ra nhưng thực tế trường hợp này rất hiếm gặp, và chỉ áp dụng đối với virus Andes - chủng virus đã từng được ghi nhận trong việc lây từ người sang người ở Argentina và Chile.
Tiến sĩ Abdirahman Mahamud, Giám đốc bộ phận Điều phối Cảnh báo và Ứng phó thuộc Chương trình Y tế Khẩn cấp của WHO, dẫn chứng ổ dịch tương tự tại Argentina giai đoạn 2018-2019. Ông nhấn mạnh rằng các chuỗi lây truyền này hoàn toàn có thể chặn đứng bằng cách truy vết và cách ly, bởi virus thường chỉ phát tán mạnh trong không gian kín và hẹp.
Theo giới chuyên gia, Hantavirus có đặc tính dịch tễ khác biệt hoàn toàn với Covid-19. Thay vì phát tán mạnh trong không khí, loại virus này lây nhiễm chủ yếu thông qua tiếp xúc với chất thải của loài gặm nhấm. Người bệnh thường nhiễm bệnh do hít phải aerosol (hạt khí dung) phát tán từ nước bọt hoặc chất thải của loài gặm nhấm. Tuy có tỷ lệ tử vong cao, nhưng khó có khả năng gây đại dịch do khả năng lây truyền giữa người với người cực kỳ hạn chế.
Ngay cả với chủng Andes, việc nhiễm bệnh cũng đòi hỏi quá trình tiếp xúc thân mật và kéo dài. Chính rào cản về cơ chế lây truyền khiến các đợt bùng phát Hantavirus thường chỉ mang tính cục bộ.
Dưới góc độ dịch tễ học, sự nguy hiểm của Hantavirus lại là rào cản ngăn nó lan rộng toàn cầu. “Tiềm năng gây đại dịch chủ yếu nằm ở cơ chế lây truyền, không phải ở khả năng gây tử vong”, theo Newsweek dẫn lời Amesh Adalja, học giả cao cấp tại Trung tâm An ninh Y tế Johns Hopkins, Mỹ.
Giáo sư Vincent Racaniello tại Đại học Columbia giải thích rằng chìa khóa của việc lây truyền nằm ở chỗ virus được phát tán ngay trong giai đoạn ủ bệnh và giai đoạn không triệu chứng.
Đồng quan điểm, bà Zoe Weiss, giám đốc Vi sinh vật học tại Trung tâm Y tế Tufts, Mỹ, cho biết những mầm bệnh có nguy cơ gây đại dịch cao nhất thường cho phép người bệnh vẫn có thể di chuyển và duy trì các kết nối xã hội trong giai đoạn lây nhiễm. Ví dụ Covid-19 có thể lây lan trước khi triệu chứng khởi phát và lây từ những người chỉ có biểu hiện nhẹ hoặc hầu như không có triệu chứng.
Ngược lại, Hantavirus không dễ lây lan và chỉ lây khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng. Với hầu hết người bị nhiễm, virus sẽ ủ bệnh trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, trước khi các triệu chứng bắt đầu phát tác. Tuy nhiên, một khi các triệu chứng xuất hiện, người bệnh sẽ trở nặng nhanh. Đây chính là lúc độc lực cao lại vô tình trở thành lợi thế cho việc khoanh vùng dịch bệnh.
Tại cuộc họp báo, Tổng Giám đốc WHO, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, nhận định thế giới có thể ghi nhận thêm ca nhiễm mới song rủi ro với cộng đồng vẫn ở mức thấp. Câu hỏi khiến các nhà dịch tễ học luôn phải cảnh giác là điều kiện nào có thể khiến Hantavirus thực sự biến chuyển thành một đại dịch toàn cầu. Câu trả lời nằm ở "hiệu quả lây truyền", một yếu tố đòi hỏi những thay đổi tiến hóa cực kỳ phức tạp.
Tại cuộc họp báo, Tổng Giám đốc WHO, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus nhận định thế giới có thể ghi nhận thêm các ca nhiễm mới, song rủi ro cộng đồng hiện vẫn ở mức thấp. Tuy nhiên, các nhà dịch tễ học vẫn duy trì sự cảnh giác cao độ trước kịch bản Hantavirus biến chuyển thành đại dịch. Theo giới chuyên gia, “chìa khóa” nằm ở hiệu quả lây truyền - một yếu tố đòi hỏi những thay đổi tiến hóa cực kỳ phức tạp từ phía virus mới có thể xảy ra.
Rào cản cho sự tiến hoá của virus Hanta được đánh giá là rất lớn, bởi bản chất Hantavirus vốn là mầm bệnh được tối ưu hóa cho loài gặm nhấm chứ không phải đường hô hấp của con người. Để thích nghi hoàn toàn với cơ thể người, virus cần hàng triệu ca nhiễm để tạo ra đủ cơ hội cho chọn lọc tự nhiên vận hành. Tuy nhiên Với khả năng lây truyền giữa người với người yếu ớt như hiện tại, đây không phải là một lộ trình dễ dàng hay khả thi trong tương lai gần.
Theo Thomas G. Ksiazek, một chuyên gia virus học dày dạn kinh nghiệm trong việc theo dõi các bệnh truyền nhiễm mới nổi, nhận định: “Nếu nó thực sự có khả năng gây ra đại dịch, điều đó đã xảy ra từ lâu rồi”.
Do đó, WHO nhận định mặc dù dù rủi ro tiến hóa là có thật về mặt lý thuyết, nhưng chính những lực cản sinh học khắc nghiệt đang giữ Hantavirus ở xa kịch bản của một đại dịch toàn cầu.
