Lễ tạ mộ cuối năm nên cúng gì?

Theo tập tục truyền thống, lễ tạ mộ thường được thực hiện vào tháng Chạp âm lịch, phổ biến nhất trong khoảng từ ngày 23 tháng Chạp đến ngày 29 hoặc 30 Tết, tùy theo năm đủ hay thiếu. Đây được xem là thời điểm thích hợp để khép lại một năm cũ, bày tỏ lòng tri ân với tổ tiên và chuẩn bị tinh thần đón năm mới.

Khoảng thời gian này cũng thuận tiện để con cháu kết hợp việc dọn dẹp, sửa sang phần mộ với nghi thức thỉnh mời gia tiên về sum họp cùng gia đình trong dịp Tết. Các nghi thức ấy thường được gộp chung và gọi là lễ Chạp - một nét đẹp truyền thống thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn của người Việt.

Lễ tạ mộ cuối năm được tổ chức tùy theo phong tục từng địa phương, có nơi thực hiện trong phạm vi gia đình, có nơi tiến hành theo chi họ. Trước hết, gia chủ chọn ngày, giờ phù hợp để ra nghĩa trang làm lễ. Trước khi đi, gia đình thắp hương kính cáo tại bàn thờ gia tiên trong nhà, sau đó mới di chuyển đến phần mộ tổ tiên.

Khi tới nghĩa trang, nếu khu vực có miếu thờ thần linh, sơn thần, thổ địa, gia chủ cần dâng hương, lễ vật tại đây để bày tỏ lòng thành kính, xin phép chư vị cai quản cho con cháu được sửa sang, tạ mộ. Sau khi hoàn tất việc trình lễ, gia đình mới tiến hành quét dọn, chỉnh trang phần mộ, lưu ý giữ gìn vệ sinh chung, tránh làm ảnh hưởng tới các phần mộ xung quanh.

Tiếp đó là nghi thức cúng khấn, mời chân linh tổ tiên nội, ngoại về sum họp cùng con cháu trong dịp Tết Nguyên đán. Với những gia đình ở xa, việc tạ mộ có thể thực hiện sớm hơn, đồng thời thỉnh mời gia tiên về ăn Tết cùng gia đình vào đêm 30. Khi thắp hương cho phần mộ nhà mình, nhiều người cũng thắp thêm nén hương cho các mộ phần lân cận như một cách thể hiện sự tôn kính và sẻ chia.

Nếu có điều kiện, gia đình thường tu sửa, làm mới phần mộ cho khang trang, sạch đẹp. Trải qua nhiều thế hệ, tạ mộ cuối năm đã trở thành nét đẹp văn hóa truyền thống, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng hiếu kính và sự tri ân sâu sắc đối với tổ tiên.

Khi thực hiện lễ tạ mộ cuối năm, gia chủ cần chuẩn bị lễ vật chu đáo cho cả thần linh cai quản khu nghĩa trang và phần mộ tổ tiên.

Đối với lễ tạ thổ địa, thần linh nơi an táng, gia đình thường sắm một mâm lễ đơn giản nhưng trang trọng, phổ biến là mâm xôi, giò hoặc mâm xôi gà. Nếu nghĩa trang có miếu thờ riêng cho thần linh, gia chủ bày lễ tại đó trước, thắp hương khấn tạ, xin phép được tiến hành sửa sang, tạ mộ tổ tiên.

Với lễ tạ tổ tiên tại phần mộ, ngoài việc quét dọn, chỉnh trang sạch sẽ, gia chủ chuẩn bị các lễ vật truyền thống như sớ lễ, hương, hoa tươi, rượu trắng, trầu cau, nến cốc, chè thuốc và vàng mã. Tùy điều kiện, nhiều gia đình còn sắm thêm quần áo, đồ dùng bằng vàng mã để hóa cúng, thể hiện tấm lòng hiếu kính, tri ân đối với ông bà, tổ tiên trong dịp cuối năm.

Những điều đại kỵ khi đi tạ mộ cuối năm

Trong nghi thức tạ mộ cuối năm, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành của con cháu đối với tổ tiên. Vì vậy, việc tổ chức cần giữ sự trang nghiêm, giản dị, tránh phô trương, hình thức hay bày biện linh đình. Đặc biệt, không nên đốt quá nhiều vàng mã gây lãng phí, ô nhiễm môi trường và làm mất đi ý nghĩa thanh tịnh vốn có của nghi lễ tâm linh.

Thời điểm tiến hành lễ tạ mộ nên được lựa chọn linh hoạt, căn cứ vào điều kiện thời tiết, sức khỏe các thành viên trong gia đình và sự thuận tiện chung. Không nhất thiết phải câu nệ ngày giờ cứng nhắc nếu điều đó gây bất tiện hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe người tham gia.

Gia chủ cũng nên tránh đi tạ mộ quá sớm vào lúc trời còn sương giá hoặc quá muộn khi chiều tối buông xuống. Thời điểm cuối năm âm lịch thường có thời tiết lạnh, âm khí nặng, nếu đi vào giờ không phù hợp dễ ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt với người già và trẻ nhỏ.

Khi dọn dẹp, sửa sang phần mộ, cần giữ thái độ tôn trọng, không tùy tiện ngồi lên bia mộ, không giẫm đạp lên phần đất của các mộ xung quanh, cũng không vứt rác thải hay vật liệu xây dựng bừa bãi. Nghĩa trang là không gian linh thiêng, cần được giữ gìn sạch sẽ, trật tự.

Mọi hành vi thiếu nghiêm túc như nói cười ồn ào, đùa giỡn, thể hiện thái độ bất kính đều cần tránh tuyệt đối. Sự trang nghiêm, thành kính chính là yếu tố cốt lõi của lễ tạ mộ.

Đối với những phần mộ của trẻ nhỏ, gia đình chỉ nên thắp hương tưởng nhớ, không nên bày biện quá nhiều bánh kẹo hay đồ chơi tại nghĩa trang. Nếu muốn cúng riêng, có thể thực hiện tại nhà trong không gian ấm cúng, phù hợp hơn, vừa thể hiện tình cảm, vừa bảo đảm sự trang nghiêm nơi phần mộ.