Lõi Trái đất đang hoạt động chậm lại, chuyên gia dự báo sao?
Lõi bên trong của Trái Đất, vốn được xem là một khối kim loại rắn chắc có thể không ổn định như con người từng nghĩ.
Tuệ Minh (Theo Nature)
Trái Đất, hành tinh xanh mà con người sinh sống, không ngừng vận động và biến đổi theo thời gian. Tuy nhiên, những chuyển động này không chỉ xảy ra ở bề mặt mà còn diễn ra sâu bên trong, tại khu vực lõi của hành tinh.
Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Nature vào ngày 10/2 đã tiết lộ một phát hiện đáng kinh ngạc: bề mặt lõi bên trong của Trái Đất có thể đang thay đổi hình dạng một cách đáng kể, mặc dù nó vốn được coi là một khối kim loại rắn chắc.
Lõi bên trong hành tinh của chúng ta không ngừng biến đổi. Ảnh: Arizona UNC.
Phát hiện này đã mở ra những câu hỏi mới về cấu trúc, sự chuyển động và ảnh hưởng tiềm tàng của lõi Trái Đất đối với từ trường cũng như các hiện tượng địa chất trên bề mặt hành tinh.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích các sóng địa chấn truyền qua rìa của lõi trong – khu vực nằm ở độ sâu khoảng 3.200 dặm (5.150 km) dưới bề mặt Trái Đất. Bằng cách quan sát các sóng động đất di chuyển qua cùng một vị trí trong những khoảng thời gian khác nhau, họ nhận thấy rằng ngay cả khi lõi đã quay trở lại vị trí quan sát trước đó, vẫn có sự khác biệt tinh tế trong dữ liệu thu thập được.
Điều này cho thấy rằng, dù lõi trong ở trạng thái rắn, nhưng bề mặt của nó không cố định mà có thể biến đổi theo thời gian. John Vidale, trưởng nhóm nghiên cứu và là nhà địa chấn học tại Đại học Nam California Dornsife, cho biết khả năng cao nhất dẫn đến hiện tượng này là sự tác động của dòng chảy trong lõi ngoài, làm khuấy động lớp bề mặt của lõi trong và thay đổi địa hình của nó.
Cấu trúc của lõi Trái Đất gồm hai phần: lõi ngoài là lớp kim loại nóng chảy bao quanh lõi trong, chủ yếu được cấu thành từ sắt và niken. Lõi trong, mặc dù có trạng thái rắn, nhưng không phải là một khối hoàn toàn cố định. Mỗi năm, một phần kim loại từ lõi ngoài kết tinh và bồi đắp vào lõi trong, làm cho nó dần mở rộng với tốc độ khoảng một mm mỗi năm.
Có nhiều nguyên nhân khiến cho lõi trái đất xuất hiện những thay đổi bất thường. Ảnh: Gently Image.
Tuy nhiên, tại ranh giới giữa lõi ngoài và lõi trong, vật chất tồn tại ngay tại điểm nóng chảy của nó, khiến cho trạng thái của lõi trong trở nên đặc biệt: nó không cứng hoàn toàn mà có thể có sự linh hoạt nhất định. Đây có thể là nguyên nhân khiến bề mặt lõi trong xuất hiện những thay đổi bất thường trong nghiên cứu mới.
Dù vậy, việc xác định chính xác mức độ biến dạng này vẫn là một thách thức đối với các nhà khoa học. Theo Vidale, sự thay đổi có thể dao động từ vài trăm mét đến một hoặc hai km, nhưng phạm vi ảnh hưởng thực sự của nó có thể rộng hơn, thậm chí lên tới hàng trăm km.
Nghiên cứu này cũng củng cố thêm những phát hiện trước đó về sự chuyển động của lõi trong. Trước đây, các nhà khoa học từng phát hiện rằng lõi trong không quay với tốc độ ổn định. Nó từng quay nhanh hơn phần còn lại của hành tinh, nhưng đến khoảng năm 2010, tốc độ quay của nó bắt đầu chậm lại. Hiện tại, lõi trong dường như đang quay chậm hơn so với phần còn lại của Trái Đất.
Để đo lường sự thay đổi của lõi trong, nhóm nghiên cứu đã sử dụng các cặp động đất xảy ra tại cùng một vị trí ở Quần đảo Nam Sandwich, Nam Đại Tây Dương. Những trận động đất này tạo ra các sóng địa chấn truyền qua lõi trước khi được thu nhận bởi các máy đo địa chấn ở Nam và Bắc Mỹ.
Bằng cách phân tích 168 cặp động đất từ năm 1991 đến 2023, các nhà nghiên cứu phát hiện rằng các sóng đi qua bên trong lõi trong có rất ít thay đổi. Tuy nhiên, các sóng chỉ lướt qua bề mặt lõi lại cho thấy sự khác biệt rõ rệt, chứng tỏ lớp ngoài cùng của lõi trong không hoàn toàn ổn định mà có thể biến đổi theo thời gian.
Câu hỏi lớn nhất hiện nay là liệu sự thay đổi này có đồng nghĩa với việc lõi trong đang chuyển động theo một cách mà con người chưa từng biết đến hay không. Từ những năm 1990, các nghiên cứu đầu tiên đã đưa ra giả thuyết rằng lõi trong có thể đang quay độc lập với phần còn lại của hành tinh. Tuy nhiên, vẫn tồn tại tranh luận về việc lõi trong thực sự quay hay chỉ đơn giản là trải qua những biến đổi bề mặt do tác động của các lực địa chất.
Bruce Buffett, một nhà địa chất tại Đại học California, Berkeley, cho rằng có thể cả hai giả thuyết đều đúng một phần. Theo ông, sự đông đặc của lõi trong chính là động lực chính tạo ra chuyển động nhiệt trong lõi ngoài – yếu tố quan trọng tạo nên từ trường của Trái Đất.
Điều này có nghĩa là nếu lõi trong có sự thay đổi, nó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến từ trường của hành tinh chúng ta, mặc dù tác động cụ thể vẫn chưa được làm rõ.
Mời quý độc giả xem video: Loạt ảnh cho thấy viễn cảnh đáng sợ của Trái đất vào năm 2050.
Một loạt thí nghiệm mới đã vén màn bí ẩn về lớp E-Prime của Trái Đất, một lớp không hề được đề cập trong các tài liệu phổ thông và dường như xuất hiện khá muộn.
Theo Live Science, đó là một lớp tinh thể bí ẩn bao quanh lõi Trái Đất. Nó bắt đầu lộ diện từ một nghiên cứu năm 1990, nhưng không ai giải thích được.
Mô hình cơ bản của Trái Đất được biết đến bao gồm lớp vỏ, lớp phủ trên, lớp phủ dưới, lõi ngoài và lõi trong. Lớp E-Prime, còn gọi là E', nằm giữa lớp phủ dưới và lõi ngoài của hành tinh, dày chỉ hơn 100 km.
Ca phẫu thuật tim mạch đầu tiên tại Bệnh viện Nhi Hà Nội thành công nhờ phối hợp liên chuyên khoa, mở thêm cơ hội điều trị cho trẻ sơ sinh nguy cơ cao.
Hơn 30 trung tâm phẫu thuật tim mạch, thực hiện 12.000–14.000 ca mỗi năm, Việt Nam đang từng bước khẳng định năng lực làm chủ kỹ thuật phẫu thuật chuyên sâu.
Mang nỗi đau “khó nói” kéo dài hàng chục năm, nhiều bệnh nhân trĩ nặng đã tìm lại được chất lượng cuộc sống nhờ phương pháp phẫu thuật laser hiện đại, ít đau.
Tiểu máu sau tai nạn giao thông có thể là dấu hiệu chấn thương thận hoặc tổn thương nội tạng. Phát hiện sớm giúp đánh giá mức độ nguy hiểm và điều trị phù hợp.
Dây rốn một động mạch có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm bất thường thai nhi. Phát hiện sớm giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ, xây dựng kế hoạch theo dõi thai kỳ.
Những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày như vận động, ăn uống lành mạnh, ngủ đủ giấc và duy trì kết nối xã hội có thể góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Keo 502 có khả năng kết dính rất nhanh khi tiếp xúc với độ ẩm. Nếu dính vào mắt, việc cố banh mi hoặc tự bóc keo có thể khiến tổn thương nghiêm trọng hơn.
Hơn 30 trung tâm phẫu thuật tim mạch, thực hiện 12.000–14.000 ca mỗi năm, Việt Nam đang từng bước khẳng định năng lực làm chủ kỹ thuật phẫu thuật chuyên sâu.
Một tổn thương sụn chêm dễ bị bỏ sót có thể khiến khớp gối thoái hóa nhanh chóng, đánh mất cơ hội bảo tồn khớp tự nhiên nếu không được điều trị kịp thời.
Những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày như vận động, ăn uống lành mạnh, ngủ đủ giấc và duy trì kết nối xã hội có thể góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Dây rốn một động mạch có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm bất thường thai nhi. Phát hiện sớm giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ, xây dựng kế hoạch theo dõi thai kỳ.
Một chai nước ngọt cũ được dùng để đựng hóa chất đã khiến trẻ nhỏ gặp tai nạn nguy hiểm. Bác sĩ cảnh báo những sai lầm trong bảo quản hóa chất tại gia đình.
Tiểu máu sau tai nạn giao thông có thể là dấu hiệu chấn thương thận hoặc tổn thương nội tạng. Phát hiện sớm giúp đánh giá mức độ nguy hiểm và điều trị phù hợp.
Keo 502 có khả năng kết dính rất nhanh khi tiếp xúc với độ ẩm. Nếu dính vào mắt, việc cố banh mi hoặc tự bóc keo có thể khiến tổn thương nghiêm trọng hơn.
Mỗi năm, Việt Nam có hơn 100.000 trẻ sinh non. Nhiều trẻ cân nặng dưới 500g đã được cứu sống, nhưng hành trình phát triển vẫn cần chăm sóc và theo dõi liên tục.
Mang nỗi đau “khó nói” kéo dài hàng chục năm, nhiều bệnh nhân trĩ nặng đã tìm lại được chất lượng cuộc sống nhờ phương pháp phẫu thuật laser hiện đại, ít đau.
Từ chuẩn hóa cách đo huyết áp đến cá thể hóa điều trị và ứng dụng công nghệ số, hướng dẫn ISH 2026 đưa ra nhiều thay đổi đáng chú ý trong thực hành lâm sàng.