Khi nhắc đến Nikola Tesla, nhiều người nghĩ ngay đến cuộn Tesla, động cơ điện và cuộc cách mạng truyền tải điện xoay chiều. Tuy nhiên, nhà phát minh sinh năm 1856 còn để lại hàng loạt sáng chế ít được biết đến, từ con thuyền điều khiển bằng sóng vô tuyến đến tuabin không cánh và một loại van vận hành nhờ hình dạng đường dẫn. Theo Bảo tàng Nikola Tesla, ông có ít nhất 116 bằng sáng chế cơ bản, bảo hộ tổng cộng 125 phát minh tại nhiều quốc gia.

Ảnh: Wikimedia Commons

Một trong những sáng chế đáng kinh ngạc nhất là con thuyền điều khiển từ xa được Tesla trình diễn năm 1898. Không cần dây nối giữa người điều khiển và phương tiện, con thuyền có thể nhận lệnh qua sóng vô tuyến để điều khiển bánh lái và chân vịt. Tesla gọi thiết bị này là teleautomaton - một cỗ máy tự động điều khiển từ xa. Vào thời điểm nhiều người vẫn xem truyền tin vô tuyến như điều kỳ diệu, ông đã hình dung khả năng ứng dụng nó vào phương tiện không người lái và thiết bị quân sự. Đây là một bước đi tiên phong trong lịch sử điều khiển vô tuyến, dù công nghệ của ông khác xa hệ thống điều khiển số hiện đại.

Ảnh: toptenz.net

Một ý tưởng khác là tuabin Tesla, được cấp bằng sáng chế năm 1913. Thay vì sử dụng các cánh cong như tuabin thông thường, thiết kế này dùng những đĩa trơn đặt song song. Chất lỏng hoặc khí chuyển động qua khe giữa các đĩa, truyền năng lượng nhờ ma sát và hiệu ứng bám dính của dòng chảy. Cấu trúc độc đáo khiến tuabin trông đơn giản, nhưng hiệu suất thực tế phụ thuộc chặt chẽ vào điều kiện vận hành và thiết kế. Nó không trở thành công nghệ phổ biến như Tesla kỳ vọng, song vẫn được nghiên cứu trong một số ứng dụng bơm và chuyển đổi năng lượng.

Ảnh: cults3d.com

Ít nổi tiếng hơn nữa là van Tesla, hay valvular conduit. Được cấp bằng sáng chế năm 1920, thiết bị này cho phép dòng chất lỏng đi qua dễ hơn theo một chiều so với chiều ngược lại, mà không cần bộ phận chuyển động như van cơ học thông thường. Bí quyết nằm ở hình dạng đường dẫn với các nhánh và khoang được bố trí để tạo sức cản khác nhau tùy hướng dòng chảy. Ngày nay, các nhà nghiên cứu vẫn quan tâm đến cấu trúc này trong những hệ thống vi lưu và điều khiển dòng chất lỏng.

Tesla còn thử nghiệm đèn phát sáng bằng dòng điện tần số cao, các hệ thống truyền năng lượng không dây và những thiết bị khai thác bức xạ. Không phải ý tưởng nào cũng thành công, cũng không phải mọi dự đoán của ông đều đúng như những câu chuyện phổ biến ngày nay. Một số dự án thiếu nguồn vốn, một số gặp trở ngại kỹ thuật, trong khi những ý tưởng khác xuất hiện trước khi công nghệ chế tạo đủ phát triển để ứng dụng rộng rãi.

Điều làm Tesla trở nên đặc biệt không phải là ông luôn đúng, mà là khả năng đặt ra những câu hỏi vượt khỏi giới hạn công nghệ đương thời. Một con thuyền nhận lệnh không dây vào năm 1898, tuabin không dùng cánh thông thường hay chiếc van không có bộ phận chuyển động đều cho thấy ông tìm kiếm những cách hoàn toàn khác để điều khiển năng lượng và vật chất. Trong lịch sử khoa học, không phải mọi phát minh đều làm thay đổi thế giới ngay lập tức. Đôi khi, giá trị của chúng nằm ở việc mở ra một hướng suy nghĩ mới.