Loài nấm bí ẩn khiến con người nhìn thấy người tí hon

Trong gần một thế kỷ, người dân ở những vùng cách xa nhau tại châu Á và châu Đại Dương đã kể về một hiện tượng kỳ lạ sau khi ăn một số loại nấm hoang dã: họ nhìn thấy những người tí hon

Tuệ Minh 28/10/2026 20:22

Điều đặc biệt là những người gặp hiện tượng này không chỉ mô tả các hình ảnh mơ hồ. Họ kể rằng những nhân vật nhỏ bé xuất hiện rõ ràng như người thật, thường cao khoảng 3-30 cm, mặc quần áo nhiều màu sắc và di chuyển theo những quy luật vật lý quen thuộc.

Ăn phải loài nấm này có thể khiến con người gặp phải ảo giác nhìn thấy hàng trăm người tí hon.

Hiện tượng được gọi là ảo giác Lilliput, lấy tên từ những cư dân tí hon trong tiểu thuyết Gulliver du ký của nhà văn Jonathan Swift. Những hình ảnh này có thể xuất hiện trên mặt bàn, quanh các đồ vật hoặc trong những không gian sinh hoạt bình thường.

Colin Domnauer, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Trường Sinh học thuộc Đại học Utah, cùng Bryn T. M. Dentinger, nhà nghiên cứu nấm học, đã lần theo dấu vết của loài nấm qua những lời kể tại nhiều cộng đồng. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Mycologia.

k2flgrg99dij3zkjkspuv9voyfnjx-bk8wsxuftauj-uoscro6owrwsiabvgkayvqaykuev8pzuzeu6w80lm7amlql8zzshyewt4jsyx5ztto7mugtes0bvliyr9rf5nraec5tsije-qdfn1f03inp1nhbhdtapqj4zcjsdiyntai6oqwi6dzvzfm7mufznm.jpg — Nấm Lanmaoa asiatica có mặt tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Theo các mô tả mà nhóm thu thập, khoảng 90% người trải qua hiện tượng này kể về những nhân vật giống yêu tinh, chú hề hoặc sinh vật trong truyện cổ tích, thường có trang phục sặc sỡ leo lên đồ vật hoặc mép bàn.

Những câu chuyện như vậy có vẻ khó tin, nhưng điều khiến giới khoa học chú ý là mức độ tương đồng giữa các lời kể ở những cộng đồng cách nhau hàng nghìn kilomet.

Các ghi nhận khoa học về hiện tượng này xuất hiện từ năm 1934, khi các nhà nghiên cứu phương Tây biết đến những trường hợp người dân Papua New Guinea nhìn thấy người tí hon sau khi ăn nấm hoang dã. Hiện tượng từng được gọi là “cơn điên vì nấm”.

Trong những năm 1950 và 1960, các nhà nhân chủng học và chuyên gia về nấm đã đến Papua New Guinea để điều tra. Một số loài nấm thuộc họ Boletaceae được nghi ngờ có liên quan, nhưng những phân tích hóa học khi đó không tìm ra hoạt chất giải thích được ảo giác. Ngay cả Albert Hofmann, nhà khoa học nổi tiếng vì đã phân lập psilocybin và phát hiện LSD, cũng không xác định được thành phần gây ra hiện tượng.

Bí ẩn được chú ý trở lại trong những năm 1990, khi người dân tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, kể về trải nghiệm tương tự sau khi ăn một số loại nấm. Loài nấm được gọi tại địa phương là “jian shou qing”, nhưng danh tính chính xác vẫn chưa được xác nhận chắc chắn.

Năm 2024, Domnauer biết thêm những lời kể tương tự từ một cộng đồng bản địa tại vùng Cordillera phía bắc Philippines. Người dân gọi nấm là “sedesdem”. Những loại nấm này người dân địa phương vẫn ăn, nhưng nếu ăn chưa chín kỹ có thể dẫn đến hiện tượng nhìn thấy các nhân vật tí hon.

Domnauer đã thu thập mẫu nấm rồi phân tích DNA để xác định loài và quan hệ tiến hóa. Kết quả cho thấy mẫu nấm được gọi là jian shou qing ở Trung Quốc và sedesdem ở Philippines đều thuộc loài Lanmaoa asiatica.

Tuy nhiên, nhóm chưa thể xác nhận liệu loài nấm được nhắc đến trong các ghi nhận lịch sử ở Papua New Guinea có phải cùng loài hay không.

Nhóm nghiên cứu đã tìm kiếm các hợp chất gây tác động lên thần kinh, bao gồm psilocybin và những chất thường liên quan đến các loại nấm gây ảo giác khác. Kết quả phân tích không tìm thấy bằng chứng về những hợp chất quen thuộc này. Phân tích hệ gene cũng không phát hiện các gene sinh tổng hợp điển hình liên quan đến việc tạo psilocybin hoặc axit ibotenic.

Ảo giác Lilliput không chỉ xuất hiện sau khi ăn nấm; những trải nghiệm tương tự từng được ghi nhận ở người cai rượu, người mắc chứng sa sút trí tuệ, thoái hóa điểm vàng và một số tình trạng thần kinh khác.