Thông tin Hà Nội có hàng chục nghìn học sinh sẽ không có cơ hội được vào lớp 10 tại các trường công lập, khiến học sinh căng thẳng, phụ huynh lo lắng. Kỳ thi lớp 10 tại Hà Nội luôn được ví như một "cuộc đua" còn khốc liệt hơn cả thi Đại học.

Hà Nội có gần 60.000 học sinh không có cơ hội vào lớp 10 công lập

Dự kiến toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh hoàn thành chương trình giáo dục THCS. Và theo kế hoạch phân luồng sau THCS, năm học 2026-2027 sẽ có khoảng 88.000 học sinh được tuyển vào các cơ sở giáo dục công lập (trường THPT, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, cơ sở giáo dục nghề nghiệp). Như vậy có khoảng 59.000 em không có suất vào lớp 10 công lập, các em sẽ phải học ở các trường nghề hay trường tư với chi phí đắt đỏ hơn.

Nguyên nhân chủ yếu do trường công không đáp ứng nổi nhu cầu đi học của số trẻ em không ngừng được tăng lên, cùng với số trẻ em cùng gia đình di cư đến các thành phố lớn. Không chỉ thiếu hụt trường công cho học sinh THPT mà ở các bậc học tiểu học và THCS tình trạng quá tải trường công cũng rất nghiêm trọng Các khu đô thị được mọc lên liên tục ở các thành phố lớn nhưng việc cung cấp dịch vụ công như trường học và bệnh viện không theo kịp nhịp độ này.

Hiện, Hà Nội có 124 trường THPT công lập, trong đó gồm 4 trường chuyên, 117 trường không chuyên và 3 trường tự chủ tài chính.

Năm học 2026-2027, Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ thành lập 3 trường mới, gồm 2 trường công lập (THPT Việt Hùng tại xã Đông Anh và một trường tại ô đất A11 khu đô thị mới Cầu Giấy); 1 trường THPT tư thục tại 423 Minh Khai. Tuy nhiên, Sở GD&ĐT Hà Nội chưa công bố chỉ tiêu tuyển sinh của 2 trường công lập mới.

Nhiều ý kiến cho rằng, tốc độ xây dựng trường học không kịp với tốc độ gia tăng dân số cơ học tại các khu đô thị như Hà Nội là một trong những nguyên nhân chính gây nên tình trạng thiếu trường học.

Chuyên gia về quy hoạch Thủ đô nói gì?

Trao đổi với PV Báo Tri thức và Cuộc sống, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội và hiện là Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, Thủ đô thiếu trường một phần do công tác dự báo dân số chưa chuẩn, dẫn tới tốc độ xây dựng trường không kịp với tốc độ dân số tăng. Chẳng hạn, trước quy hoạch, Hà Nội dự kiến đến năm 2030 mới đạt 9,2 triệu dân, nhưng hiện nay, Thủ đô đã đạt gần 8,7 triệu dân. Nhất là tại các đô thị đã phát triển cũ chúng ta đang cần tái thiết, điển hình là ở khu tập thể cũ và trong nội đô, dân số gia tăng rất nhanh.

Bây giờ nhìn nhận lại mới thấy rằng, trong tất cả các quy hoạch trước của Hà Nội đều có đặt vấn đề cân đối giữa số học sinh, dân số và quy mô trường học. Mặc dù đã có cân đối trong định hướng như vậy nhưng chúng ta thực hiện chưa đúng như quy hoạch đề ra nên còn những tồn tại thiếu trường, thiếu lớp.

Ngoài ra, theo chuẩn, các khu đô thị mới phải đảm bảo chỉ tiêu số trường học trên quy mô dân, nhưng thực tế các khu này đều có dân số tăng nhanh hơn so với quy hoạch. Các trường học mới cũng không đảm bảo quy mô và diện tích.

Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, trong quy chuẩn chung, phải đạt từ 10-12 m² đất/học sinh nhưng Hà Nội thực chất không được như vậy, mà chỉ được 5-6 m² , có những nơi còn dưới 5 m² nên rất vất vả cho học sinh. Thậm chí quy chuẩn về tầng cao, mật độ xây dựng đều đặt ra quá mức tiêu chuẩn quốc gia nhưng không thực hiện được. Phải nói rằng, định hướng quy hoạch đã tạo ra sự cân đối nhưng thực chất trong bối cảnh phát triển kinh tế- văn hóa - xã hội, quản lý đất đai, thanh tra, kiểm tra, xử lý... chưa được xử lý nên đã xảy ra tình trạng thiếu chỗ học cho học sinh.

Giải pháp trước mắt là nâng tầng trường học, tăng mật độ lên, kiên quyết thực hiện phân bố lại dân số, như giảm số dân trong nội đô, hình thành các vùng trung tâm đa mục tiêu mới với chính sách đất đai, tạo khởi nghiệp thu hút giới trẻ ra sinh sống. Và đương nhiên kéo theo số lượng học sinh dịch chuyển ra chỗ mới và ở đây người ta cũng xây dựng các trường học đa cấp hơn, thuận lợi cho học sinh...

Giải pháp căn cơ vẫn là xây thêm trường học, nhưng vấn đề lớn nhất là quỹ đất. Ông cho rằng, Hà Nội có thể tận dụng các trụ sở cơ quan dôi dư sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính. Tuy nhiên, giải pháp này cũng chỉ mang tính hỗ trợ vì diện tích các trụ sở không quá lớn, khó đáp ứng nhu cầu tổng thể.

Với dự báo dân số vượt tăng như hiện nay, dự báo 2030 là 14 triệu dân (trước đây dự báo 9,2 triệu dân) và như vậy để đảm bảo giáo dục, chúng ta phải cần hơn 6 triệu m² đất. Đây là số lượng cực lớn nhưng quy hoạch đặt ra, Hà Nội phải có giải pháp thực hiện. Như tận dụng quỹ đất từ các khu công nghiệp nhỏ lẻ, trụ sở cơ quan, trường đại học di dời ra khỏi nội đô để dành cho hạ tầng giáo dục phổ thông và không gian công cộng....

Trong quy hoạch 100 năm (quy hoạch lần thứ 9) của Hà Nội, với từng mốc thời gian cụ thể, sẽ có những đột phá mới và hy vọng giải quyết được những tồn tại của Hà Nội hiện nay.

Có rất nhiều giải pháp song hành cùng với nhau nhưng hy vọng có định hướng đúng, nhiều giải pháp hợp lý nhưng phải tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm mới thành thực tiễn.