Ngày 13/11, tại Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, hội thảo khoa học “Đà Lạt - Thành phố sáng tạo Âm nhạc của UNESCO: Âm nhạc, sáng tạo và phát triển bền vững” đã đặt ra nhiều vấn đề quan trọng về định hướng phát triển văn hóa, du lịch của địa phương.

Trong đó, các nhà quản lý, chuyên gia và nhà khoa học nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tổ chức những sự kiện âm nhạc riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái sáng tạo bền vững, lấy di sản văn hóa làm nền tảng và cộng đồng làm trung tâm.

Đây cũng là dịp nhìn lại chặng đường ba năm kể từ ngày 31/10/2023, khi Đà Lạt chính thức gia nhập Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Âm nhạc, trở thành thành phố đầu tiên của Việt Nam được ghi danh ở lĩnh vực này. Sau những kết quả bước đầu, vấn đề đặt ra không chỉ là duy trì danh hiệu mà còn phải chuyển hóa những giá trị văn hóa, nghệ thuật thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là du lịch văn hóa và kinh tế sáng tạo.

Danh hiệu là động lực, nền tảng cho một quá trình phát triển lâu dài

Trong ba năm qua, Lâm Đồng đã tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật và âm nhạc phong phú. Từ các chương trình kỷ niệm 130 năm Đà Lạt hình thành và phát triển, Lễ hội Âm nhạc cổ điển Việt Nam, Đà Lạt Music Festival đến Lễ hội nhạc Jazz Việt Nam 2026 vừa diễn ra từ ngày 6 - 8/11, những sự kiện này đã góp phần mở rộng không gian sáng tạo, đưa âm nhạc đến gần hơn với người dân và du khách.

Đáng chú ý, Festival Âm nhạc quốc tế Lang Biang 2026, diễn ra từ ngày 13 - 15/11, tiếp tục mở ra cơ hội kết nối âm nhạc đương đại với các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần quảng bá hình ảnh Đà Lạt và tạo thêm trải nghiệm văn hóa cho du khách.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đinh Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, Trưởng Ban Chỉ đạo hoạt động Thành phố sáng tạo Âm nhạc của UNESCO, nhấn mạnh: “Danh hiệu UNESCO không phải là đích đến cuối cùng, mà phải là động lực và nền tảng cho một quá trình phát triển lâu dài, thực chất và bền vững”.

Theo ông Đinh Văn Tuấn, giá trị của danh hiệu không chỉ nằm ở sự ghi nhận của quốc tế hay hiệu quả quảng bá hình ảnh địa phương, mà quan trọng hơn phải được thể hiện bằng những chuyển biến cụ thể trong đời sống văn hóa.

Đó là sự phát triển của cộng đồng sáng tạo, cơ hội hoạt động và nghề nghiệp cho nghệ sĩ, nghệ nhân; việc bảo tồn, trao truyền và phát huy di sản âm nhạc, cũng như những đóng góp thiết thực của âm nhạc đối với phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Từ định hướng này, Lâm Đồng xác định việc phát huy danh hiệu phải gắn với xây dựng những chương trình có tính liên kết, phát triển các không gian sáng tạo và hình thành sản phẩm du lịch âm nhạc đặc trưng, thay vì chỉ tập trung vào các sự kiện mang tính thời điểm.

Từ những sự kiện âm nhạc đến hệ sinh thái sáng tạo bền vững

Để phát huy hiệu quả danh hiệu UNESCO, một trong những yêu cầu đặt ra là đổi mới tư duy tổ chức và quản lý các hoạt động văn hóa, nghệ thuật.

Theo bà Trần Thị Vũ Loan, Chủ tịch UBND phường Xuân Hương - Đà Lạt, để Đà Lạt thực sự trở thành một đô thị sáng tạo âm nhạc có bản sắc và phát triển bền vững, cần chuyển mạnh từ tư duy tổ chức sự kiện sang kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo.

Quá trình này đòi hỏi chuyển từ việc tập trung quảng bá danh hiệu sang nâng cao chất lượng thực hiện các cam kết; từ khai thác giá trị văn hóa đơn thuần sang bảo tồn, phát huy và tạo điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục được sáng tạo, lan tỏa trong đời sống đương đại.

Theo bà Loan, một thành phố sáng tạo không chỉ được quyết định bởi những chương trình, sự kiện quy mô lớn, mà còn được hình thành từ chất lượng đời sống văn hóa hằng ngày của người dân, từ những không gian để cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, sáng tạo và thụ hưởng nghệ thuật.

Đồng quan điểm, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, cho rằng bên cạnh việc tổ chức thành công các lễ hội và sự kiện văn hóa, Đà Lạt cần xây dựng hệ sinh thái sáng tạo vững mạnh và bao trùm.

Trong hệ sinh thái đó, nghệ sĩ, cơ sở giáo dục, tổ chức văn hóa, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương có điều kiện hợp tác, cùng phát triển. Đặc biệt, việc tạo cơ hội để tri thức truyền thống đối thoại với những thực hành nghệ thuật mới sẽ giúp Đà Lạt xây dựng bản sắc sáng tạo vừa bắt nguồn từ di sản, vừa cởi mở với thế giới.

Định hướng này cũng mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm du lịch âm nhạc mang dấu ấn riêng của Đà Lạt, nơi du khách không chỉ thưởng thức những chương trình biểu diễn mà còn có thể tìm hiểu, trải nghiệm và tham gia các hoạt động văn hóa cùng cộng đồng địa phương.

Giữ hồn di sản, phát triển không gian âm nhạc kết nối cộng đồng

Một trong những nội dung trọng tâm được hội thảo đặt ra là tiếp tục bảo tồn và phát huy các giá trị di sản âm nhạc truyền thống, đặc biệt là Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên cùng các loại hình dân ca, dân vũ của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.

Theo định hướng được thảo luận, công tác bảo tồn không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ mà phải gắn với thực hành, truyền dạy, trao truyền và khuyến khích sáng tạo đương đại trên cơ sở tôn trọng bản sắc, quyền lợi của cộng đồng chủ thể di sản.

Nhiều nhà khoa học đề xuất chuyển từ tư duy bảo tồn đơn thuần sang đồng sáng tạo, đồng quản trị di sản; tăng cường kết nối giữa cộng đồng, nhà trường và các cơ sở đào tạo, tạo điều kiện để nghệ nhân dân gian trực tiếp tham gia giảng dạy, góp phần thu hẹp khoảng cách thế hệ và duy trì sức sống của âm nhạc truyền thống.

Trong phát triển du lịch, sự kết hợp giữa những thanh âm cồng chiêng Tây Nguyên với các dòng nhạc đương đại như Jazz có thể tạo nên những trải nghiệm nghệ thuật mới. Tuy nhiên, quá trình khai thác cần bảo đảm tôn trọng giá trị nguyên bản của di sản, vai trò của nghệ nhân và lợi ích của cộng đồng địa phương.

Song song với bảo tồn di sản, hội thảo cũng đề cập việc nghiên cứu phân vùng cảnh quan âm thanh đô thị, bảo đảm hài hòa giữa hoạt động biểu diễn nghệ thuật với yêu cầu bảo vệ môi trường sinh thái và gìn giữ không gian đặc trưng của Đà Lạt.

Đây là vấn đề đáng quan tâm khi phát triển du lịch âm nhạc, bởi sức hấp dẫn của Đà Lạt không chỉ đến từ những sân khấu nghệ thuật sôi động mà còn ở cảnh quan thiên nhiên, khí hậu và không gian yên bình vốn tạo nên bản sắc riêng của đô thị cao nguyên.

Việc tổ chức hợp lý các không gian biểu diễn, kết nối hoạt động âm nhạc với điểm đến du lịch và bảo vệ môi trường sống được kỳ vọng sẽ góp phần phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng chuyên nghiệp, hài hòa và bền vững.

Hoàn thiện cơ chế điều phối, phát huy giá trị danh hiệu UNESCO

Trong bối cảnh tổ chức bộ máy hành chính đã được sắp xếp và mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động, việc hoàn thiện cơ chế quản trị, điều phối các hoạt động phát huy danh hiệu Thành phố sáng tạo Âm nhạc của UNESCO trở thành một yêu cầu quan trọng.

Tại hội thảo, một số chuyên gia đề xuất Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam có hướng dẫn thống nhất về cách thể hiện chủ thể danh hiệu trong điều kiện tổ chức hành chính mới.

Bên cạnh đó, cơ chế điều phối cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức văn hóa, doanh nghiệp, nghệ sĩ, nghệ nhân và cộng đồng sáng tạo, bảo đảm tính liên tục trong việc thực hiện các cam kết với UNESCO.

Đáng chú ý, năm 2027, Đà Lạt sẽ thực hiện báo cáo định kỳ gửi Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO, đồng thời xây dựng Kế hoạch hành động giai đoạn 2027 - 2031.

Theo ông Jonathan Wallace Baker, đây là cơ hội quan trọng để chuyển các cam kết thành những kết quả có thể đo lường được. Thành công không chỉ được đánh giá bằng số lượng hoạt động tổ chức, mà còn phải thể hiện qua việc cải thiện sinh kế của người làm sáng tạo, mở rộng sự tham gia của cộng đồng vào đời sống văn hóa và tạo ra những đóng góp lâu dài cho phát triển bền vững.

Đối với Lâm Đồng, việc phát triển các sản phẩm du lịch âm nhạc đặc trưng, mở rộng không gian biểu diễn, hỗ trợ nghệ sĩ, nghệ nhân và tăng cường liên kết giữa văn hóa với du lịch sẽ là những hướng đi cần được cụ thể hóa trong thời gian tới.

Từ di sản cồng chiêng Tây Nguyên đến những giai điệu Jazz đương đại, Đà Lạt đang đứng trước cơ hội tạo dựng bản sắc riêng trên bản đồ du lịch âm nhạc. Tuy nhiên, để âm nhạc thực sự trở thành động lực phát triển, điều quan trọng không chỉ là những lễ hội thu hút du khách mà còn là khả năng duy trì không gian sáng tạo thường xuyên, gìn giữ di sản và mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng.

Đó cũng là hướng đi để danh hiệu Thành phố sáng tạo Âm nhạc của UNESCO không chỉ dừng lại ở sự ghi nhận quốc tế, mà từng bước trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển văn hóa, du lịch và kinh tế - xã hội bền vững của Đà Lạt.