Tháng Chạp vừa bắt đầu, không ít gia đình đã tất bật xắn tay dọn dẹp nhà cửa với suy nghĩ “làm sớm cho nhàn”. Thế nhưng trong quan niệm của người xưa ở Trung Hoa, có một việc tưởng chừng càng làm sớm càng tốt, lại được khuyên nên chậm lại – ít nhất là trong những ngày đầu tháng.
Theo các tài liệu nghiên cứu phong tục được đăng tải trên Trung Quốc Dân tục võng, Baidu Bách khoa và nhiều bài viết phân tích văn hóa trên Sohu, tháng Chạp trong xã hội truyền thống không chỉ là tháng cuối năm mà còn là giai đoạn “thu vận”. Đây là thời điểm con người tạm khép lại nhịp sống cũ, để vận khí của cả năm dần hội tụ trước khi chuyển sang năm mới. Vì vậy, những hành động tác động mạnh đến không gian sống, đặc biệt là việc quét dọn lớn, được xem là cần cân nhắc kỹ.
Việc nhiều người hay làm sớm: Tổng vệ sinh nhà cửa
Trong đời sống hiện đại, tổng vệ sinh nhà cửa từ đầu tháng Chạp được coi là thói quen hợp lý. Dọn sớm giúp giảm áp lực cuối năm, nhà cửa gọn gàng hơn, tinh thần cũng nhẹ nhõm hơn. Tuy nhiên, theo quan niệm của người xưa Trung Hoa, ngày đầu tháng Chạp không phải lúc thích hợp để quét dọn mạnh tay.
Các nghiên cứu về phong tục năm mới cho biết, mồng 1 tháng Chạp được coi là ngày “mở tháng”, mang tính khởi đầu. Vận khí trong thời điểm này được cho là chưa ổn định. Nếu quét dọn quá mạnh, di chuyển đồ đạc lớn hoặc đổ rác ồ ạt, hành động ấy bị hiểu là làm gián đoạn dòng khí tốt vừa mới hình thành trong gia đình.
Theo phân tích trên Trung Quốc Dân tục võng, người xưa không cấm dọn dẹp hoàn toàn trong những ngày đầu tháng Chạp, nhưng nhấn mạnh rằng việc này chỉ nên dừng ở mức tượng trưng. Phổ biến nhất là lau dọn bàn thờ, sắp xếp lại các vật dụng nhỏ, phủi bụi nhẹ để không gian bớt ngột ngạt.
Những việc này được xem như cách “mở cửa” cho giai đoạn chuẩn bị cuối năm, thay vì là hành động tiễn năm cũ. Trong quan niệm truyền thống, tiễn cái cũ và gột bỏ điều xui rủi cần được thực hiện đúng thời điểm, cũng không nên làm quá sớm.
Khi nào mới là lúc phù hợp để tổng dọn dẹp nhà cửa?
Nhiều tài liệu phong tục Trung Hoa cho biết, thời điểm thích hợp để tổng vệ sinh thường rơi vào sau vài ngày đầu tháng Chạp, phổ biến nhất là trước hoặc ngay sau mùng 8 tháng Chạp – thời điểm gắn với lễ Lạp Bát. Khi ấy, không khí cuối năm đã rõ ràng hơn, việc dọn dẹp mới mang đầy đủ ý nghĩa tiễn năm cũ, chuẩn bị đón năm mới.
Theo Sohu, ở một số vùng, các gia đình còn chọn ngày lành trong lịch truyền thống để tiến hành quét dọn lớn, với niềm tin rằng làm đúng lúc sẽ giúp tâm lý thoải mái, công việc cuối năm suôn sẻ hơn.
Quan niệm này không quá xa lạ với người Việt. Trong dân gian, nhiều gia đình cũng tránh quét nhà, đổ rác vào mùng 1 âm lịch vì sợ “quét lộc ra ngoài”. Việc tổng vệ sinh thường được tiến hành sát Tết, vào khoảng từ 20 đến 28 tháng Chạp, khi mọi công việc trong năm đã dần khép lại.
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, phong tục Việt Nam có sự giao thoa với văn hóa Á Đông nói chung, trong đó có ảnh hưởng từ Trung Hoa, nhưng đã được điều chỉnh cho phù hợp với đời sống bản địa. Dù cách lý giải có khác nhau, điểm chung vẫn là sự coi trọng thời điểm và tâm thế khi dọn dẹp cuối năm.
Nhìn từ góc độ hiện đại, nhiều bài phân tích văn hóa chỉ ra, đây còn là cách nhắc con người đừng vội vàng trong những ngày đầu tháng Chạp. Thay vì làm mọi thứ cùng lúc, người xưa chia quá trình chuẩn bị Tết thành từng giai đoạn: Đầu tháng thu xếp tinh thần, cuối tháng mới tiến hành tổng vệ sinh.
Thông tin mang tính tham khảo, chiêm nghiệm
