Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 có rất nhiều điểm mới. Theo Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, cuộc bầu cử lần này có nhiều điểm mới, lần đầu tiên được triển khai. Cụ thể, tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, thời gian thực hiện các bước trong quy trình bầu cử được rút ngắn. Cùng đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác bầu cử.

Chuyển đổi số trở thành phương thức điều hành xuyên suốt cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031, sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh quốc gia VNeID để lập, cập nhật danh sách cử tri, nên việc quản lý danh sách cử tri được thuận lợi hơn, tránh chồng chéo, bỏ sót.

Tổng thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, Chánh Văn phòng Hội đồng Bầu cử Quốc gia Lê Quang Mạnh cho biết, việc kết nối, đối chiếu danh sách cử tri với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng các nền tảng như VNeID giúp nâng cao độ chính xác, hạn chế trùng lặp hoặc sai sót thông tin. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Điều cốt lõi vẫn là trách nhiệm của con người trong việc rà soát, kiểm tra và chịu trách nhiệm về từng khâu, từng nhiệm vụ. Vì vậy, cùng với việc triển khai hệ thống số, công tác tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho cán bộ cơ sở được đặc biệt coi trọng.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên, kỳ bầu cử lần này đã sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh quốc gia VNeID để lập, cập nhật danh sách cử tri, nên việc quản lý danh sách cử tri được thuận lợi hơn, tránh chồng chéo, bỏ sót.

Cử tri có thể truy cập VNeID để xem khu vực bỏ phiếu, phạm vi tham gia bầu cử của mình cũng như danh sách và thông tin về những người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp trên toàn quốc. Ngoài việc đề nghị cấp Giấy chứng nhận để đi bỏ phiếu ở nơi khác (bản giấy), cử tri có thể đề nghị cấp bản điện tử thông qua ứng dụng VNeID mà không phải đến UBND cấp xã nơi mình đã có tên trong danh sách cử tri.

Bà Tạ Thị Yên cũng đề cập trong vận động bầu cử lần này có một điểm mới rất quan trọng. Đó là, các ứng viên có thể vận động trực tiếp, trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp trực tuyến, với yêu cầu đặt ra là phải đảm bảo điều kiện kỹ thuật và an toàn thông tin, an ninh mạng. Việc mở rộng hình thức vận động bầu cử là do việc tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri diễn ra trong thời gian ngắn và nhiều địa phương sau sắp xếp, sáp nhập có địa bàn rộng, cấp xã ở miền núi, hải đảo có điều kiện đi lại khó khăn.

Ghi nhận tại TP Hải Phòng, việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 được đẩy mạnh thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng VNeID, bảo đảm chính xác, khách quan và giúp cho cử tri thuận lợi hơn trong việc bỏ phiếu.

Tại trụ sở Công an phường Hồng Bàng, những ngày qua, các cán bộ chiến sĩ hướng dẫn người dân sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng các nền tảng như VNeID để kiểm tra thông tin cử tri và thực hiện quy trình cấp giấy chứng nhận tham gia bỏ phiếu ở nơi khác khi cần thiết. Công dân có thể qua UBND phường, Công an phường để thay đổi địa điểm bỏ phiếu và cũng có thể thực hiện trên phần mềm ứng dụng VNeID của Bộ Công an để thay đổi địa điểm bỏ phiếu và khu vực bỏ phiếu của mình trên phần mềm cử tri một cách nhanh chóng.

Hiện nay, Bộ Công an đã hoàn thành xây dựng tính năng “bỏ phiếu ở nơi khác” trên VNeID, đồng thời ban hành hướng dẫn quy trình cấp giấy chứng nhận điện tử cho cử tri có nhu cầu tham gia bỏ phiếu ngoài nơi đăng ký thường trú.

Việc này vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hàng triệu công dân học tập, làm việc, lao động xa nơi cư trú, mà còn nâng cao tính chính xác, công bằng và minh bạch của quy trình bầu cử. Cùng với đó, với nền tảng dữ liệu dân cư tập trung, việc lập danh sách cử tri được thực hiện trên một hệ thống thống nhất từ Trung ương tới cấp xã. Đến thời điểm hiện tại, 3.320/3.321 đơn vị cấp xã, phường trên toàn quốc đã ứng dụng phần mềm vào công tác lập danh sách cử tri; hơn 78,5 triệu cử tri đủ điều kiện đã được phân về các khu vực bỏ phiếu trên hệ thống, đạt tỷ lệ 99,48%.

Cùng với đó, thông tin người ứng cử được đồng bộ, hiển thị công khai trên VNeID, giúp cử tri dễ dàng tiếp cận thông tin chính thống, đầy đủ và cập nhật.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, “bầu cử số” là một bước tiến quan trọng trong tiến trình xây dựng Nhà nước số, bởi nó đi vào cốt lõi của dân chủ: bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân bằng dữ liệu chính xác, xác thực tin cậy và quy trình minh bạch.

Trước hết cần khẳng định, “bầu cử số” không phải là bỏ phiếu trực tuyến toàn phần, mà là số hóa quy trình quản trị bầu cử. Từ lập danh sách cử tri, xác thực nhân thân, đăng ký bỏ phiếu ở nơi khác, đến công khai thông tin ứng cử viên – tất cả được vận hành trên nền tảng dữ liệu thống nhất như Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và định danh điện tử VNeID. Điều này giúp giảm sai sót thủ công, hạn chế trùng lặp, bỏ sót, đồng thời tạo thuận lợi cho hàng triệu công dân học tập, làm việc xa nơi cư trú vẫn thực hiện đầy đủ quyền chính trị của mình.

Quan trọng hơn, khi mỗi công dân có một định danh duy nhất, mỗi thay đổi đều được cập nhật và mỗi thao tác đều có dấu vết điện tử, thì tính công bằng, minh bạch và chính xác của bầu cử được nâng lên một bước. Nền dân chủ không chỉ được bảo đảm bằng quy định pháp lý, mà còn được củng cố bằng nền tảng dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”.

Tuy nhiên, theo PGS.TS. Bùi Hoài Sơn cùng với cơ hội là những yêu cầu rất cao về an ninh, an toàn thông tin và tính bao trùm. Bảo vệ hệ thống dữ liệu bầu cử chính là bảo vệ niềm tin của cử tri. Đồng thời, chuyển đổi số phải đi kèm hỗ trợ để mọi người dân, kể cả nhóm yếu thế hay ít kỹ năng công nghệ, đều có thể tiếp cận thuận lợi. Nếu được triển khai đồng bộ, an toàn và lấy người dân làm trung tâm, “bầu cử số” không chỉ phục vụ một kỳ bầu cử, mà còn là bước tiến quan trọng hướng tới một nền dân chủ hiện đại, minh bạch và vận hành hiệu quả trong kỷ nguyên số.