Từ năm 1405 đến 1433, đô đốc Trịnh Hòa dẫn đầu bảy chuyến hải trình lớn dưới triều Minh, đưa các hạm đội Trung Quốc đến Đông Nam Á, Ấn Độ, bán đảo Arab và bờ biển Đông Phi. Những đoàn thuyền này mang theo sứ thần, binh lính, thương nhân và hàng hóa, thể hiện sức mạnh hàng hải của đế chế Minh. Thế nhưng, sau chuyến đi cuối cùng, một câu hỏi vẫn khiến hậu thế tò mò: Điều gì đã xảy ra với hạm đội từng làm chủ những tuyến đường biển rộng lớn ấy?

Hạm đội của Trịnh Hòa không chỉ gồm những “thuyền bảo vật” nổi tiếng mà còn có nhiều loại tàu phục vụ các nhiệm vụ khác nhau, từ vận chuyển lương thực, chở ngựa đến hộ tống và tác chiến. Quy mô chính xác của các con tàu lớn vẫn là chủ đề tranh luận. Một số sử liệu ghi kích thước rất đồ sộ, nhưng các nghiên cứu hiện đại lưu ý rằng việc quy đổi đơn vị đo cổ và thiếu bằng chứng khảo cổ trực tiếp khiến những con số ấy cần được xem xét thận trọng.

Bước ngoặt xuất hiện sau khi hoàng đế Vĩnh Lạc qua đời năm 1424. Người kế vị là Hồng Hy chủ trương chấm dứt các chuyến đi tốn kém, dù chương trình được khôi phục dưới thời Tuyên Đức và dẫn đến chuyến hải trình thứ bảy, khởi hành năm 1431. Trịnh Hòa qua đời trong hoặc gần cuối chuyến đi cuối cùng, khoảng năm 1433. Sau đó, triều đình không còn duy trì những cuộc viễn chinh hàng hải quy mô tương tự.

Ảnh: welt

Dưới thời các hoàng đế tiếp theo, chính sách hàng hải thay đổi đáng kể. Năm 1435, triều đình bãi bỏ một số chức vụ quản lý tàu viễn dương, giải tán lực lượng liên quan và ra lệnh tháo dỡ hoặc cải biến nhiều tàu đi biển thành loại thuyền nhỏ hơn. Hoạt động vận chuyển lương thực bằng đường biển cũng dần nhường chỗ cho hệ thống kênh đào. Những con tàu từng vượt đại dương vì thế không còn được ưu tiên bảo dưỡng và sử dụng như trước.

Số phận cụ thể của từng con tàu vẫn chưa được xác định đầy đủ. Nhiều tàu có thể đã bị tháo dỡ, cải tạo hoặc xuống cấp theo thời gian. Không có bằng chứng chắc chắn cho giả thuyết phổ biến rằng toàn bộ hạm đội bị đốt cháy trong một chiến dịch duy nhất. Những câu chuyện về việc triều đình cố tình tiêu hủy mọi con tàu và hồ sơ hàng hải thường đơn giản hóa một quá trình suy giảm kéo dài, chịu tác động của chính sách, ngân sách và sự thay đổi ưu tiên chiến lược.

Ảnh: sinocultural

Sự kết thúc của các chuyến đi không có nghĩa hoạt động hàng hải Trung Quốc lập tức biến mất. Thương mại tư nhân vẫn tiếp tục, bất chấp những quy định hạn chế ở một số giai đoạn. Tuy nhiên, triều Minh không còn tổ chức những hạm đội viễn dương khổng lồ với mục tiêu ngoại giao và phô trương quyền lực như thời Trịnh Hòa.

Ngày nay, những chuyến đi của Trịnh Hòa vẫn là biểu tượng nổi bật của lịch sử hàng hải thế giới. Câu chuyện về hạm đội của ông cũng cho thấy một sự thật đáng suy ngẫm: sức mạnh kỹ thuật và hàng hải không tự bảo đảm sự tồn tại lâu dài của một chương trình lớn. Khi ưu tiên chính trị thay đổi, ngay cả những con tàu từng vượt đại dương cũng có thể dần biến mất khỏi lịch sử.