Quy mô dân số Việt Nam đã hơn 100 triệu người, tuổi thọ được nâng cao, tuổi kết hôn tăng, giảm tỷ lệ kết hôn và xu hướng sinh con muộn... khiến Việt Nam có nguy cơ không đạt được mục tiêu duy trì mức sinh thay thế.
Mức sinh giảm, tỉ số giới tính khi sinh ở mức cao, tốc độ già hóa dân số nhanh; tỉ số giới tính khi sinh vẫn luôn ở mức cao...là thách thức mục tiêu dân số và phát triển.
Để khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước đã triển khai chính sách thưởng tiền cho gia đình thực hiện tốt chính sách dân số.
23 quốc gia sẽ chứng kiến dân số giảm hơn một nửa vào năm 2100. Dân số Việt Nam tăng lên 107 triệu người vào năm 2044 và giảm xuống 72 triệu người năm 2100. Mỗi năm Việt Nam có khoảng hơn 1 triệu cặp vợ chồng vô sinh hiếm muộn.
Năm 2020, 2021 mức sinh tăng trở lại, vượt mức sinh thay thế ở nhiều vùng. Lý do một phần do tác động của dịch Covid-19, gia đình có thời gian gần nhau hơn.
Có đến 33/63 tỉnh/TP có mức sinh trên 2,2 con, thậm chí nhiều tỉnh/TP mức sinh còn rất cao trên 2,5 con. Một số nơi trước đây đã đạt mức sinh thay thế, nay tăng rất cao trở lại.
Dự thảo luật dân số do Bộ Y tế chủ trì soạn thảo đang lấy ý kiến thưởng 2 lần mức lương tối thiểu cho phụ nữ sinh con thứ 2 ở 21 tỉnh, thành có mức sinh thấp. Theo GS.TS Nguyễn Đình Cử, kể cả khi thực hiện được các giải pháp đồng bộ cũng khó vực dậy được mức sinh. Vì vậy, giải pháp căn bản là thích ứng với xã hội có mức sinh thấp.