Xuân Bính Ngọ 47 TẾT - VĂN HÓA KHÁT VỌNG VIỆT Hình ảnh con ngựa xuất hiện trong văn hóa Việt đại diện cho nhiều phẩm chất đáng quý của con người. Trong đó, nổi bật nhất là 5 đức tính tiêu biểu: trung thành, bền bỉ, tận tụy, quyết liệt và linh hoạt. Trung thành - nền tảng của niềm tin Trong văn hóa Việt, con ngựa gắn với đức tính trung thành, trước sau một lòng. Từ hình ảnh ngựa sắt của Thánh Gióng đến ngựa thờ trong đền, phủ, ngựa luôn là biểu tượng của sự tận tụy và đồng hành. Trong xã hội hiện đại, khi các mối quan hệ trở nên linh hoạt và dễ thay đổi, trung thành không chỉ là gắn bó với một cá nhân, mà là sự nhất quán trong giá trị sống, chữ tín trong công việc và trách nhiệm với những cam kết đã chọn. Đó Từ sân chầu lăng vua ở Huế đến những tượng đài kỵ sĩ phương Tây, hình tượng con ngựa hiện diện lặng lẽ trong các di tích, mang theo ký ức lịch sử, quyền lực và niềm tin của con người qua nhiều thời đại. Trong dòng chảy lịch sử nghệ thuật và kiến trúc, hình tượng con ngựa xuất hiện lặng lẽ mà bền bỉ tại nhiều di tích nổi tiếng. Từ đền đài, lăng mộ cho đến tượng đài và phù điêu, ngựa không chỉ được khắc họa như một loài vật quen thuộc, mà còn mang theo những tầng ý nghĩa gắn với quyền lực, chiến tranh, tín ngưỡng và ký ức lịch sử của con người. Ở Việt Nam, ngựa hiện diện nhiều trong không gian thờ tự và các di tích gắn với nhân vật lịch sử. Trong đền thờ các vị vua, danh tướng hay tại lăng mộ thời phong kiến, những tượng ngựa chầu thường được đặt trang trọng, song hành cùng voi và quan văn - võ. Hình ảnh chiến mã gợi nhắc đến một thời binh đao, đồng thời biểu trưng cho lòng trung thành và sự tận tụy của bề tôi với chủ. Riêng tại cố đô Huế, hệ thống tượng ngựa ở sân chầu các lăng vua triều Nguyễn được tạo tác cân xứng, nghiêm cẩn, phản ánh rõ quan niệm lễ nghi và trật tự cung đình. Ở đó, ngựa không chỉ là phương tiện khi sinh thời, mà còn mang ý nghĩa hộ tống linh hồn nhà vua trên hành trình sang thế giới bên kia. Ra ngoài biên giới Việt Nam, hình tượng ngựa cũng hiện diện dày đặc trong các di tích lớn của nhân loại. Ở Trung Quốc, đội quân đất nung trong lăng Tần Thủy Hoàng gây ấn tượng mạnh bởi những chiến mã bằng đất nung được tạo tác tinh xảo, sống động. Những con ngựa ấy cho thấy vai trò trung tâm của kỵ binh trong việc hình thành và bảo vệ đế chế, đồng thời phản ánh niềm tin rằng quyền lực của hoàng đế sẽ tiếp tục được duy trì ngay cả sau cái chết. Tại châu Âu, từ thời cổ đại đến trung cổ, hình ảnh ngựa gắn liền với các tượng đài kỵ sĩ và vua chúa. Tượng Hoàng đế Marcus Aurelius ở Rome hay nhiều đài tưởng niệm hoàng gia khác đều khắc họa ngựa trong tư thế hiên ngang, cơ bắp căng tràn, làm nổi bật mối quan hệ giữa người cầm quyền và sức mạnh quân sự. Trong những tác phẩm này, ngựa không chỉ là vật cưỡi mà còn là biểu tượng của quyền uy và khả năng lãnh đạo. Ở Ấn Độ và khu vực Trung Á, ngựa xuất hiện trong đền đài, phù điêu, tranh tường, gắn với thần thoại, nghi lễ hiến tế và những cuộc chinh phạt. Ngựa vừa mang dáng dấp của loài vật trần thế gắn với chiến tranh, vừa mang ý nghĩa thiêng liêng, liên quan đến trật tự vũ trụ và thế giới thần linh theo quan niệm bản địa. Dù ở Việt Nam hay trên thế giới, hình tượng ngựa trong các di tích luôn vượt khỏi giá trị tạo hình thuần túy. Đó là những “ký ức bằng đá”, nơi lịch sử, quyền lực và niềm tin được gửi gắm, lặng lẽ kể lại câu chuyện về con người, thời đại đã tạo nên chúng. Cần mẫn, tận tụy - giá trị của lao động nghiêm túc Trong đời sống, ngựa gắn liền với những công việc nặng nhọc nhưng bền bỉ và ổn định. Ngựa làm việc âm thầm, không phô trương, nhưng tạo ra giá trị lâu dài. Ở xã hội hiện đại, khi thành công thường được đo bằng tốc độ và sự nổi bật, đức tính cần mẫn nhắc con người về giá trị của lao động nghiêm túc, của những nỗ lực không ồn ào nhưng bền bỉ theo thời gian. Đó là nền tảng giúp cá nhân đứng vững trước những biến động ngắn hạn. Mạnh mẽ, quyết liệt - dám dấn thân và lựa chọn Ngựa là biểu tượng của sức vóc và năng lượng. Trong hệ thống Can Chi, Ngọ gắn với hành Hỏa, đại diện cho sự vận động và dương khí mạnh. Hình ảnh ngựa phi nước đại thể hiện tinh thần dứt khoát, không chần chừ trước cơ hội. Với con người hiện đại, đức tính này gợi nhắc về sự chủ động trong lựa chọn, dám dấn thân khi cần thiết và không để sự do dự kéo lùi bước tiến của bản thân. Linh hoạt, khát vọng vươn xa - động lực của phát triển Không gian gắn với con ngựa luôn là những con đường dài và chân trời rộng mở. Biểu tượng ấy phản ánh khát vọng tự do, không chấp nhận bị bó buộc trong những giới hạn chật hẹp. Trong xã hội hiện đại, tinh thần này thể hiện ở mong muốn tự chủ, linh hoạt, sáng tạo và không ngừng mở rộng biên độ sống. Thành ngữ “mã đáo thành công”, vì thế, không chỉ là lời chúc đầu năm, mà còn hàm ý về một hành trình đủ dài, đủ bền để đi đến đích. Ngựa trong di tích nổi tiếng Việt Nam, thế giới là nền tảng để tạo dựng niềm tin - yếu tố ngày càng trở nên quý giá. Bền bỉ, dẻo dai - sức mạnh để đi đường dài Ngựa không nổi bật bởi tốc độ bộc phát mà bởi khả năng đi đường dài, vượt qua những chặng đường khắc nghiệt. Đức tính bền bỉ ấy phản chiếu rõ nét vào đời sống hiện đại, nơi thành công hiếm khi đến từ những cú bứt phá ngắn hạn. Trong học tập, sự nghiệp hay khởi nghiệp, người có khả năng duy trì nỗ lực lâu dài, chấp nhận đi chậm nhưng chắc, thường là người đi xa. Con ngựa, vì thế, trở thành ẩn dụ cho tinh thần kiên trì trong một thế giới nhiều biến động. 5 đức tính của con ngựa trong văn hóa Việt VÂN GIANG THANH BÌNH Ảnh: Quốc Quân
RkJQdWJsaXNoZXIy MTYzNTY5OA==